''μ᾽ ἔδησαν ὀρθὸν ἐν ἱστοπέδῃ''

Αττική ερυθρόμορφη στάμνος.  (480-470 π.Χ.)  The British Museum  

Καὶ πρῶτα ταξιδεύοντας θὰ φτάσης στὶς Σειρῆνες,

ὅλους μαγεύουν τοὺς θνητοὺς ποὺ λάχουνε κοντά τους·
ὅποιος σιμώση ἀπ' ἀγνωσιὰ κι ἀκούση τὴ φωνή τους,
ἀπὸ γυναίκα καὶ παιδιὰ χαρὰ νὰ μὴν προσμένη
μήτε πατρίδα πὼς θὰ δῆ, τὶ μὲ γλυκὰ τραγούδια
αὐτὲς τόνε μαγεύουνε μὲς ἀπ' τὴ λιβαδιά τους.

Σωρὸς ἐκεῖ τ' ἀνθρωπινὰ τὰ κόκκαλα σαπίζουν
γυμνὰ, ποὺ εἶναι τὸ δέρμα τους χυμένο ὁλοτριγύρω.

Ερυθρόμορφος κρατήρας, του Πύθωνα 340 π.Χ. Staatliche Museen Berlin 

Προσπέρνα τις, καὶ στούπωνε καλὰ τ' αὐτιὰ τῶν ἄλλων
μὲ μελοζύμωτο κερὶ νὰ μὴν μποροῦν ν' ἀκούσουν.
Κι ἂν ποθυμήσης ἴδιος σου ν' ἀκούσης, ἂς σὲ δέσουν

ὁλόρθο χεροπόδαρα στοῦ καταρτιοῦ τὴ ρίζα,
κι ἂς καλοσφίξουν τῶ σκοινιῶν τὶς ἄκρες στὸ κατάρτι,
καὶ τότες χαίροντας θ' ἀκοῦς μακρόθε τὶς Σειρῆνες.
Μὰ ἀνίσως καὶ παρακαλῆς τοὺς ἄλλους νὰ σὲ λύσουν,
ἐκεῖνοι ἀκόμα πιὸ σφιχτὰ νὰ δένουν τὰ σκοινιά σου.

Nicolas Mignard 1607

Μουσείο Καλών Τεχνών San Francisco 

Ρωμαικό ψηφιδωτό του 3ου μ.Χ. Bardo Museum, Tunis, Tunisia 

Αὐτά εἰπε· κι εὐτὺς πρόβαλε ἡ χρυσόθρονη ἡ Αὐγούλα,
καὶ στοῦ νησιοῦ της ἡ θεὰ τραβήχτηκε τὰ μέσα.
Καὶ στὸ καράβι πῆγα ἐγώ, καὶ τῶ συντρόφων εἶπα

νὰ λύσουν τὰ πρυμόσκοινα, κι ἀπάνω ν' ἀνεβοῦνε.
Κι αὐτοὶ στὸ πλοῖο ἀνέβηκαν, καὶ κάθισαν στοὺς πάγκους,
καὶ τὸν ἀστραφτερὸ γιαλὸ μὲ τὰ κουπιὰ βαροῦσαν.

Apollo di Giovanni, 1435-1465, Art Institute of Chicago

Καὶ πίσω ἀπ' το μαυρόπλωρο καράβι στέλνει ἡ Κίρκη
ἡ φοβερὴ κι ἡ ὡριόμαλλη κι ἡ ἀνθρωπολαλοῦσα,

πρύμο καλὸ καὶ φιλικὸ ποὺ τὰ πανιὰ φουσκῶναν.
Καὶ τ' ἄρμενα σὰ σιάξαμε, καθίσαμε, κι ὁδήγα
ὁ ἀγέρας τὸ καράβι μας μαζὶ μὲ τὸν ποδότη.

Χαλκογραφία του Nicolas Mignard, 1607

Γκραβούρα του Theodoor van Thulden, 1632-1633 

 Άμστερνταμ, Rijksmuseum.

Τότε εἶπα μὲ βαρειὰ καρδιὰ στοὺς φίλους μου συντρόφους·

“Καλὸ δὲν εἶναι, φίλοι μου, νὰ ξέρη ἕνας μονάχα

ἢ δυὸ, τὰ λόγια τὰ ἱερὰ ποὺ μοῦ 'πε ἡ θεία Κίρκη·
μόνε τὰ κρένω καὶ σ' ἐσᾶς, νὰ ξέρουμε ἂν θὰ βροῦμε
ζωή, ἢ ἂν θὰ ξεφύγουμε τὴ μοῖρα τοῦ θανάτου.
Πρῶτα, νὰ φεύγω ἀπ' τὴ φωνὴ τῶ φοβερῶ Σειρήνων
κι ἀπὸ τ' ἀνθολιβάδια τους, παράγγειλε μου ἡ Κίρκη.

Κι ἐγὼ μονάχος, εἶπε μου, ν' ἀκούσω τὴ φωνή τους·
στοῦ καταρτιοῦ τὴ ρίζα ἐσεῖς δέστε με τώρα ὁλόρθο,
καὶ καλοσφίξτε τῶ σκοινιῶν τὶς ἄκρες στὸ κατάρτι,
γερὰ κρατώντας με, κι ἐγὼ σὰ λέω νὰ μὲ ξελύστε,
ἐσεῖς ἀκόμα πιὸ σφιχτὰ νὰ δένετε τοὺς κόμπους.”

Γκραβούρα του Jean Mathieu, 1619 από έκδοση των Μεταμορφώσεων

 του Οβίδιου, Εθνική Βιβλιοθήκη της Γαλλίας 

J. W. Waterhouse, 1891 

Ἐκεῖ ποὺ αὐτὰ τοὺς ἔλεγα καὶ τοὺς καλοξηγοῦσα,
στῶ δυὸ Σειρήνων τὸ νησὶ τ' ὥριο καράβι φτάνει,
ποὺ ὁ πρύμος τὸ γοργόσπρωχνε. Κι ἀμέσως καταπέφτει
τ' ἀγέρι, κι ἔρχεται λαμπρὴ στὴ θάλασσα γαλήνη,
σὰν κάποιος ν' ἀποκοίμισε θεὸς τὰ κύματά της.

Τότες αὐτοὶ σηκώθηκαν καὶ τὰ πανιὰ διπλῶσαν,
μὲς στὸ καράβι τά 'θεσαν, κι ἀράδα καθισμένοι,
μὲ τὰ καλόξυστα κουπιὰ τὶς θάλασσες ἀσπρίζαν·

Otto Greiner 1869 -1916 

Λιανίζω ἐγὼ τροχὸ κερὶ μὲ κοφτερὸ μαχαίρι,
καὶ μὲ τ' ἀντρειωμένα μου τὸ καλοσφίγγω χέρια.

Καὶ τὸ κερὶ τὸ ζέσταινε ἡ μεγάλη δύναμη μου,
κι ὁ Ἥλιος ὁ Ὑπερίονας μὲ τὶς θερμές του ἀχτίδες·
ἀράδα τότες ἔφραξα τ' αὐτιά τους ὁλωνῶνε,
κι ἐκεῖνοι χεροπόδαρα μὲ δέσανε στὸ πλοῖο
ὁλόρθο, καὶ καλόσφιξαν τὶς ἄκρες στὸ κατάρτι·

καὶ τὸν ἀστραφτερὸ γιαλὸ μὲ τὰ κουπιὰ βαροῦσαν.

Carl Theodor von Blaas, 1882

William Etty, (1787-1849) 

Σὰν ἤρθαμε τόσο κοντὰ ποὺ ἀκούγεται ἂν φωνάξης,
γοργὰ τραβώντας, τό 'νιωσαν αὐτὲς τοῦ καραβιοῦ μας
τὸ διάβα, καὶ μᾶς σύρανε ψιλόφωνο τραγούδι·

“Ἔλα, καμάρι τῶν Ἀχαιῶν, πολύμνητε Ὀδυσσέα,

τὸ πλοῖο σου κράτα, τὴ γλυκειὰ φωνή μας γιὰ ν' ἀκούσης,
Δὲν πέρασε ἀπ' ἐδῶ κανεὶς μὲ μελανὸ καράβι,
χωρὶς ν' ἀκούση ἀπὸ κοντὰ τὸ γλυκολάλημά μας,
παρὰ μισεύει χαίροντας ποὺ ἔμαθε κι ἄλλα ἀκόμα,
τὶ ξέρουμε ὅσα τράβηξαν μὲς στὴν πλατειὰ Τρωάδα

καὶ Τρωαδῖτες κι Ἀχαιοί, καθὼς οἱ θεοὶ τὰ ὁρίσαν,
καὶ ξέρουμε ὅσα γίνουνται στὴ γῆς τὴν πολυθρόφα.”

Edward Calvert, 1850

Herbert James Draper  1909 

 Αὐτὰ μᾶς γλυκολάλησαν κι ἐγὼ ὅλο λαχταροῦσα
ν' ἀκούσω, καὶ τοὺς ἔγνεφα τοὺς ἄλλους νὰ μὲ λύσουν·
μὰ ἐκεῖνοι πέσαν στὸ κουπὶ κι ὀμπρὸς γοργοτραβοῦσαν.

Κι ὁ Εὐρύλοχος σηκώθηκε μαζὶ κι ὁ Περιμήδης
καὶ μὲ δεσμὰ περσότερα μὲ δέναν καὶ μὲ σφίγγαν.

N.C. Weyth 1929 

Καὶ σὰν τὶς προσπεράσαμε, καὶ πιὰ μήτ' ἡ λαλιά τους
καὶ μήτε τὰ τραγούδια τους κοντά μας δὲν ἐρχόνταν,
ἔβγαλαν τότες τὸ κερὶ οἱ ἀγαπημένοι φίλοι,

ποὺ ἐγὼ στ' αὐτιὰ τοὺς ἄλειψα, κι ἀπ' τὰ δεσμὰ μὲ λῦσαν.

Ξυλογραφία. Κ. Γραμματόπουλος, 1957 Εθνική Πινακοθήκη 

Bernard Buffet, 1993 

Τα  παραπάνω αποσπάσματα προέρχονται από τη Οδύσσεια του Ομήρου. (Ραψωδία Μ, 39-54 και 143-200)  Η μετάφραση είναι του Αργύρη Εφταλιώτη. 

Αφορμή για το ποστ, η φράση “Οπως ο Οδυσσέας που έκλεισε τα αυτιά του στις σειρήνες έτσι και εμείς προχωράμε με αποφασιστικότητα.”  από την ομιλία του πρωθυπουργού Α. Τσίπρα στο Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος παρουσία του Προέδρου της Γαλλίας Ε. Μακρόν.

Summer`s tales- 6. Hypothermia

Συνέχεια από το Summer`s tales- 1. Το ξύπνημα  το Summer`s tales- 2. Σαπφώ Σαρίφ, Summer`s tales- 3. Πρωινή Κουστωδία ,   4. “Καλημέρα Βρασίδα” και το Summer`stales-5.Κάτι σα Φέλμπς

 Καθώς πλησίαζα στο μώλο με ύπτιο, ολοκληρώνοντας τα πρώτα πεντακόσια μέτρα, είδα με την άκρη του ματιού μου, τους τρεις της κουστωδίας να έχουν πλησιάσει στο σημείο που είχα αφήσει την πετσέτα μου. Ο Μανούσος μάλιστα λοξοκοίταζε το εξώφυλλο του βιβλίου μου. Από το πρώτο καλοκαίρι που τον είχαμε πετύχει αστυνόμο στο Νησί, μόλις τον γνωρίσαμε και παρά τη φυσική του συστολή, μας ζήτησε με λαχτάρα που μας ξάφνιασε, δανεικό “κανένα καλό βιβλίο”. Προτιμούσε την ελληνική λογοτεχνία. Στα "ξένα", μπερδευόταν με τα ονόματα και τις τοποθεσίες. Διάλεγε πάντα από αυτά που του προτείναμε από τον τίτλο. Για το “Κουστούμι στο Χώμα” της Καρυστιάνη, ούτε που το συζητούσε, μέχρι που τού είπαμε ότι διαδραματίζεται στην Κρήτη. Άργησε να το τελειώσει, όμως τού άρεσε πολύ· για την ακρίβεια ενθουσιάστηκε, όπως και με το άλλο, τα “Βαμμένα Κόκκινα Μαλλιά” του Μουρσελά.

 “Αυτό, με τίτλο “Νεκρές Ψυχές” και με συγγραφέα Νικολάι Γκογκολ, αποκλείεται να μού το ζητήσει” σκέφτηκα και χωρίς να πάρω ανάσα, άρχισα το δεύτερο σετ. Λογάριαζα ότι στην επιστροφή θα είχαν φύγει, οπότε θα μπορούσα επιτέλους να βγω. Όμως και τη δεύτερη, μα και την τρίτη φορά η κουστωδία ήταν αμετακίνητη· στο ίδιο ακριβώς σημείο στο μώλο, πάνω από την πετσέτα μου. Παρά το ενάμισι χιλιόμετρο που είχα ήδη κολυμπήσει, όχι μόνο δεν είχα συνηθίσει τη θερμοκρασία του νερού, αλλά ένιωθα ρίγη και τα δόντια μου χτυπούσαν.

 Θυμήθηκα ξαφνικά ότι αυτά ήταν τα πρώτα συμπτώματα της υποθερμίας. Μού ήταν όμως αδύνατον να θυμηθώ τις λεπτομέρειες μιας γραφικής παράστασης που είχα δει πριν από καιρό, σε ένα σχετικό άρθρο. Στον κάθετο άξονα ήταν οι θερμοκρασίες νερού και στον οριζόντιο, διάρκεια παραμονής σε αυτό σε λεπτά. Αλλά και να τα θυμόμουν, δεν μπορούσα να υπολογίσω με ακρίβεια, ούτε πριν από πόση ώρα είχα βουτήξει και πολύ περισσότερο, τη θερμοκρασία της θάλασσας. Βέβαια αυτή η γωνιά του Αιγαίου δεν ήταν δα και η Βόρια θάλασσα, ούτε ήμασταν στο καταχείμωνο, μα τα νερά του Νησιού, ακόμα και τον Αύγουστο, ήταν παγωμένα.

 Κολυμπούσα κι έβλεπα απελπισμένος τα χέρια μου που είχαν πανιάσει και σκεφτόμουν ότι λίγο ακόμα και θα με ξέβραζε η θάλασσα άπνοο,  γυμνό και ταλαίπωρο σαν τον Οδυσσέα στο νησί των Φαιάκων. Και θα ήμουνα τυχερός, αν και για μένα βρισκόταν εκεί η Ναυσικά η κρουσταλλοβράχιονη* με, ή καλύτερα χωρίς τις θεραπαινίδες της, για να με συντρέξει: να μη ντραπεί καθόλου, να μού δώσει πρώτα πνοή με το φιλί της ζωής και ύστερα να βγάλει το χιτώνα της και να με τυλίξει ολόκληρο με το κορμί της· έτσι ακριβώς όπως λένε ότι πρέπει να γιατροπορέψει κανείς ένα παγωμένο σώμα ώστε να ανέβει και πάλι η θερμοκρασία στα φυσιολογικά επίπεδα αργά ώστε να μην κινδυνέψει από ανακοπή.

 Στο μεταξύ στην παραλία, ούτε Ναυσικά φαινόταν, μα ούτε ψυχή κι εγώ περνούσα για άλλη μια φορά πάνω από την άγκυρα του ταχύπλοου. Τότε μού κατέβηκε η φαεινή ιδέα να ζητήσω άσυλο από την καπετάνισσα και το σύντροφό της. Σταμάτησα και κοίταξα το σκάφος. Λικνίζονταν ρυθμικά πάνω στη λαδιά, σαν να είχε τού είχε μείνει η κίνηση από τις προηγούμενες μέρες που είχε κύμα. Το σκέφτηκα, το ξανασκέφτηκα, “όλη η ντροπή δική μου” είπα και κολύμπησα αποφασιστικά προς τη πρύμνη, προβάροντας παράλληλα την ικεσία που θα ξεστόμιζα στο ζευγάρι.

 Πιάστηκα από τη σκάλα· τα δάχτυλά μου μουδιασμένα έκλειναν με δυσκολία μα ένιωσα αμέσως ανακούφιση από την επαφή με το ζεστό μέταλλο. Έβαλα τα πόδια μου στο πρώτο σκαλί που ήταν μέσα στο νερό και προσπάθησα να ανέβω. Έτσι όπως ήμουν εξαντλημένος, προσπάθησα δυο φορές χωρίς αποτέλεσμα. Την τρίτη, επιστρατεύοντας όση δύναμη μού είχε απομείνει, τα κατάφερα κι ανέβηκα στο πρώτο σκαλί. Κρατήθηκα γερά, γιατί το σκάφος συνέχιζε να λικνίζεται και στάθηκα όρθιος.

 Το μικρό κατάστρωμα ήταν άδειο. “Προφανώς κοιμούνται ακόμα”, σκέφτηκα, μα εκείνη τη στιγμή από την μισάνοιχτη πόρτα της καμπίνας διέκρινα...(συνεχίζεται)

*Οδύσσεια, Ραψωδία Ζ στίχος 101 

(λευκώλενος: κρουσταλλοβράχιονη,  μτφ Κακριδή -Καζαντζάκη)

εικόνα: "Οδυσσέας και Ναυσικά" Jean Veber, 1888