Μυθολογίας συνέχεια

Francisco de Zurbarán (1598-1664) Ο Ηρακλής εκτρέπει τον Αλφειό (Πράδο)

Απολλοδώρου Βιβλιοθήκη, Βιβλίο Β΄κεφ.5

Ρωμαϊκό μωσαϊκό του 3ου π.Χ Αιώνα 

[1.9] Ἠλείου δὲ ἦν Αὐγέας: οἱ δὲ ἀποσεμνύνοντες τὰ ἐς αὐτόν, παρατρέψαντες τοῦ Ἠλείου τὸ ὄνομα, Ἡλίου φασὶν Αὐγέαν παῖδα εἶναι. τούτῳ βοῦς τῷ Αὐγέᾳ καὶ αἰπόλια τοσαῦτα ἐγένετο ὡς καὶ τῆς χώρας αὐτῷ τὰ πολλὰ ἤδη διατελεῖν ἀργὰ ὄντα ὑπὸ τῶν βοσκημάτων τῆς κόπρου: Ἡρακλέα οὖν εἴτε ἐπὶ μοίρᾳ τῆς Ἠλείας εἴτε ἐφ' ὅτῳ δὴ καὶ ἄλλῳ μισθῷ πείθει οἱ καθῆραι τῆς κόπρου τὴν γῆν. [1.10] καὶ ὁ μὲν καὶ τοῦτο ἐξειργάσατο ἐκτρέψας τοῦ Μηνίου τὸ ῥεῦμα ἐς τὴν κόπρον: Αὐγέας δέ, ὅτι τῷ Ἡρακλεῖ σοφίᾳ πλέον καὶ οὐ σὺν πόνῳ τὸ ἔργον ἤνυστο, αὐτός τε ἀποδοῦναί οἱ τὸν μισθὸν ἀπηξίου καὶ τῶν παίδων τῶν ἀρσένων τὸν πρεσβύτερον Φυλέα ἐξέβαλεν ἀντειπόντα ὡς οὐ δίκαια ποιοῖτο πρὸς ἄνδρα εὐεργέτην. αὐτὸς δὲ τά τε ἄλλα παρεσκευάζετο ὡς τὸν Ἡρακλέα ἀμυνούμενος, ἢν ἐπὶ τὴν Ἦλιν στρατεύηται, καὶ τοὺς παῖδας τοὺς Ἄκτορος καὶ Ἀμαρυγκέα ἐπηγάγετο ἐς φιλίαν. 

Παυσανία Ηλειακά, κεφ 1 παρ. 9-10

Honoré Daumier  1808- 1879

Δεν είχα σκοπό να δημοσιεύσω δεύτερο συνεχόμενο ποστ με ετικέτα μυθολογία, αλλά ο πρωθυπουργός ξαναχτύπησε από το βήμα της Διεθνούς Έκθεσης Θεσσαλονίκης. Τον αποπήραμε για τον Οδυσσέα και τις Σειρήνες κι έτσι, επιμένοντας σταθερά να διανθίζει τις ομιλίες του με μυθολογικά θέματα, αποφάσισε να αφήσει τους πρωταγωνιστές και να καταπιαστεί με κάποιον δευτεροκλασσάτο· αυτή τη φορά το θύμα ήταν ο Βασιλιάς της Ήλιδας, ο Αυγείας,  ή μάλλον ο σκύλος του που μόλις χθες μάθαμε ότι ήταν ...κόπρος. «Θα καθαρίσουμε τον κόπρο του Αυγέα» είπε στην ομιλία του ο Αλέξης Τσίπρας.  

Κι άντε να κάνουμε τα στραβά μάτια για το όνομα του βασιλιά με τους βρώμικους στάβλους και να πιστέψουμε ότι ο πρωθυπουργός έχει μελετήσει τα Ηλειακά του Παυσανία και υιοθετεί το Αυγέα αντί του καθιερωμένου Αυγεία,   ο σκύλος όμως και μάλιστα μπάσταρδος,  αντί της κοπριάς δεν καταπίνεται με τίποτα. 

Υ.Γ.  Στην ιστοσελίδα i efimerida  "διορθώνουν" κι ουκ ολίγοι τους αντιγράφουν 

Summer`s tales- 8. Ο πελαγίσιος Σίσυφος

Συνέχεια από το Summer`s tales- 1. Το ξύπνημα  το Summer`s tales- 2. Σαπφώ Σαρίφ,Summer`s tales- 3. Πρωινή Κουστωδία , 4. “Καλημέρα Βρασίδα” , το Summer`stales-5.Κάτι σα Φέλμπς το Summer`s tales- 6. Hypothermia και Summer`s tales- 7. Το κάδρο της μισάνοιχτης πόρτας

Τελικά η ντροπή υπερίσχυσε· μού λύγισε τα γόνατα, άνοιξε τα δάχτυλα που κρατούσαν τους ορθοστάτες της σκάλας και βρέθηκα πάλι στο παγωμένο νερό με φλεγόμενα όμως αυτή τη φορά μάγουλα. Ενώ το μόνο που θα ήθελα εκείνη τη στιγμή ήταν να βγω, να σκουπιστώ, να πιω μια γουλιά από τον καφέ μου και να καπνίσω δυο τρία τσιγάρα το ένα μετά το άλλο κοιτάζοντας το βαρκάκι του όψιμου έρωτα που συνέχιζε να λικνίζεται, ξανοίχτηκα στη θάλασσα. Στο μώλο όπου βρισκόταν τα αντικείμενα του πόθου μου -ο καφές, τα τσιγάρα κι η πετσέτα- οι διώκτες μου παρέμεναν αμετακίνητοι.

 Η Σαπφώ κι ο Νομάρχης στεκόταν όρθιοι στο τελείωμα του μώλου. Ο πρώτος κρατούσε ένα χαρτί -ή μήπως ήταν χάρτης;- κι ο άλλος κάτι του έλεγε και παράλληλα τού έδειχνε μια πάνω στο χάρτη με το δάχτυλο και μια με το χέρι προς την πλαγιά. Η Σαπφώ φαινόταν να μην καταλαβαίνει· έστριβε αμήχανα το θηριώδες μουστάκι του και κοίταζε την πλαγιά, το χάρτη, ύστερα κοίταζε την παραλία και μετά πάλι το χάρτη. “Τώρα μάλιστα!” σκέφτηκα. “Καταστρώνουν σχέδια επί χάρτου για να μας συλλάβουν όλους!” Κινήθηκα πάλι προς τον κάβο. Τότε είδα και τον Μανούσο που έκρυβαν οι άλλοι δύο. Ήταν πίσω τους καθισμένος στην τσιμεντένια μπίντα* του μώλου, είχε στα χέρια ανοιγμένο το βιβλίο μου και κοίταζε ανήσυχος τη θάλασσα. Όταν με είδε κι εκείνος -πάλι χωρίς να τον πάρουν είδηση οι άλλοι που ήταν προσηλωμένοι στο χάρτη- έκανε μια κίνηση που μετέφρασα: “Αμάν ρε, πού ήσουν και με κοψοχόλιασες;”

 Στην κατάσταση που ήμουν, αν και μού φάνηκε συγκινητικό το γεγονός ότι ο Μανούσος είχε ανησυχήσει για μένα, μού ήρθε να γελάσω. Ο φοβιτσιάρης νόμιζε ότι είχα πνιγεί γιατί δεν με έβλεπε πουθενά όση ώρα στεκόμουν στη σκάλα του ταχύπλοου. Μού ήταν όμως αδύνατον: οι μυς του προσώπου μου παγωμένοι καθώς ήταν, δεν υπάκουσαν ώστε να σχηματιστεί έστω κι ένα μικρό χαμόγελο. Έτσι περιορίστηκα να κουνήσω το κεφάλι θέλοντας να τού πω: “άστα να πάνε φίλε μου...”. Δεν ξέρω τί κατάλαβε πάντως αντί άλλης απάντησης μού έδειξε το βιβλίο αρκετά περήφανος κι ύστερα έσκυψε και συνέχισε να διαβάζει. Και λέω συνέχισε, γιατί πρόσεξα ότι κοίταζε αριστερή σελίδα. Υπέθεσα ότι το πολύ να είχε φτάσει στη δεύτερη, εκεί που ο Γκογκολ έγραφε: ”...το διαμέρισμα ήταν της κακιάς ώρας, όπως και το πανδοχείο, που έμοιαζε με όλα τα επαρχιακά πανδοχεία, όπου με δυο ρούβλια την ημέρα, οι ταξιδιώτες νοικιάζουν μια ήσυχη κάμαρα. Κατσαρίδες, χοντρές σα δαμάσκηνα, τρέχουν στις γωνιές αυτής της κάμαρας...”

 Έβαλα και πάλι ρότα για τον κάβο προσπαθώντας να εκτιμήσω την κατάσταση. Κολυμπούσα αργά, πιο αργά από κάθε άλλη φορά και σκεφτόμουν ότι οι εραστές θα συνέχιζαν επ` άπειρο τις ιδανικές ερωτοπραξίες τους δίνοντας ενέργεια στο λίκνισμα του ταχύπλοου, οι στρατηγοί του μώλου θα κατέστρωναν επιτελικά σχέδια για να διεξάγουν νικηφόρα τον πόλεμο εναντίων των γυμνιστών, το όργανο της τάξης θα διάβαινε για πρώτη φορά το κατώφλι της ρώσικης λογοτεχνίας μην έχοντας τίποτα καλύτερο να κάνει κι εγώ... Εγώ, ο ταλαίπωρος θα συνέχιζα το πήγαινε -έλα αναγκαστικά ως την αιωνιότητα. Αυτά τα διακόσια πενήντα μέτρα από το μώλο μέχρι τον κάβο, θα γινόταν ο δικός μου Ελλήσποντος αλλά χωρίς το έπαθλο που περίμενε τον Λέανδρο** στο τέλος της διαδρομής του. Ή μάλλον όχι Λέανδρος· δεν ήμουν παρά ένας πελαγίσιος Σίσυφος που κουβαλούσε έγια μόλα, πέτρα το σώμα του αντί στην κορυφή του βουνού της τιμωρίας, κόστα κόστα: το ποστάλι της καταδίκης του επίμονου γυμνιστή.

 Αποδεχόμενος το ρόλο του Σίσυφου, όταν έφτασα στο κάβο, πήρα αμέσως το δρόμο της επιστροφής. Ακόμα πιο αργά. Ακόμα πιο ράθυμα. Δεν ήμουν ούτε στα μισά, όταν έπιασα στον αέρα μια μυρωδιά φρέσκου καφέ. Σταμάτησα να κολυμπάω και προσπάθησα να καταλάβω από που ερχόταν. Στην παραλία είχαν μισοανοίξει οι σκηνές, έβλεπα κεφάλια να προβάλουν κι αμέσως μετά να κρύβονται κατεβάζοντας τα φερμουάρ μόλις αντιλαμβανόταν την απειλητική παρουσία των αρχών του Νησιού. Οι σκηνίτες όμως έκαναν συνήθως στιγμιαίο καφέ κι αυτός που μύριζε ήταν φίλτρου και μάλιστα εξαιρετικά αρωματικός. Γύρισα προς το σκάφος και είδα το ζευγάρι. Είχαν βγει από την καμπίνα και καθόταν στο κατάστρωμα. Κρατούσαν δυο μεγάλες κούπες καφέ. Από το σημείο που ήμουν διέκρινα ότι άχνιζαν · μαζί με τα πρωινά τσιγάρα τους.

 Με τη λαχτάρα του ναυαγού που μετά από ατέλειωτες ώρες στον ωκεανό είδε νησί στον ορίζοντα, κολύμπησα και πάλι προς το σκάφος. Έφτασα στην πρύμνη και πιάστηκα από τη σκάλα. Τους άκουσα που κουβέντιαζαν. Έλεγαν κάτι για τη μπουνάτσα. “Γαλήνη” την έλεγε η καπετάνισσα. Έβαλα το πόδι μου στο πρώτο σκαλί αλλά σταμάτησα. Αντί να εμφανιστώ ξαφνικά και πιθανόν να τους τρομάξω, θεώρησα ότι θα ήταν πιο σωστό να τους προειδοποιήσω για την άφιξή μου. Χτύπησα λοιπόν μαλακά το σκαρί -σαν να ήταν πόρτα- και περίμενα. Η κουβέντα τους σταμάτησε. Ξαναχτύπησα λίγο πιο δυνατά για να καταλάβουν από πού ερχόταν αυτός ο αναπάντεχος ήχος. Τους άκουσα να αφήνουν τις κούπες τους, να σηκώνονται και να έρχονται προς την πρύμνη.

 Αμέσως μετά, τους είδα έκπληκτους να στέκουν και να με κοιτάζουν από ψηλά. Αν δεν τους είχα παρακολουθήσει πριν από λίγη ώρα από τη μισάνοιχτη πόρτα της καμπίνας, δεν ξέρω αν θα πρόσεχα αυτό που έβλεπα ξεκάθαρα εκείνη τη στιγμή  στα πρόσωπά τους και ήταν πιο έντονο ακόμα κι από την δικαιολογημένη έκπληξη στα βλέμματά τους: εκείνη τη μοναδική, την υπέρτατη γαλήνη που βγήκε στην επιφάνεια, μόλις καταλάγιασε η φλογισμένη φουρτούνα εντός τους.  Τη μπουνάτσα που απλωνόταν πάνω στο ηλιοκαμένο δέρμα τους, αδιάψευστη απόδειξη της ερωτικής πράξης που προηγήθηκε. 

Κοκκίνισα πάλι, ξέχασα τα λόγια που είχα σχεδιάσει να τους πω πριν την πρώτη απόπειρα επιβίβασης και ξεστόμισα χωρίς να προηγηθεί ούτε μια “καλημέρα” το ανεκδιήγητο: “Αν σας πω ότι με κυνηγάει η αστυνομία θα με πιστέψετε;”  (συνεχίζεται...) 

μπίντα: δέστρα σκάφους.

**Λέανδρος και Ηρώ

Πληξαύρα η Ατμοημιολία

-Πάμε τώρα να χαιρετίσουμε και τη γιαγιά Πληξαύρα;

Ήμουν στην αγκαλιά της μητέρας μου τη στιγμή πού άκουσα αυτό το φοβερό όνομα. Έστριψα αμέσως το κεφάλι προς την κατεύθυνση που μού έδειχνε και αντίκρισα το ακόμα πιο φοβερό πρόσωπο μιας άγνωστης. Το "Πληξαύρα" είχε φτάσει στα αυτιά μου σαν το όνομα ενός τρομερού τέρατος που είχε σίγουρα κάτι από “σαύρα”, μα και κάτι άλλο, αδιευκρίνιστο -εκείνο το “πληξ” της αρχής- γι αυτό και πολύ ανησυχητικό. Η δε όψη της, μού φάνηκε ότι ήταν η συνισταμένη όλων των κακών μαγισσών που είχα ως τότε συναντήσει σε εικονογραφημένα παραμύθια ή είχα απλώς φανταστεί στην τρυφερή ηλικία των τεσσάρων.

Λες και δεν ήταν αρκετά εκρηκτικός ο συνδυασμός ονόματος και όψης, η μακρινή συγγένισσά μας -που υπολογίζω ότι τότε πλησίαζε ακάθεκτη τα εκατό ή μπορεί να τα είχε ήδη περάσει- θέλησε να με αποτελειώσει με μια απειλητική κίνηση, κίνηση που ούτως ή άλλως μού προκαλούσε απέχθεια: άπλωσε το χέρι της για να μού τσιμπήσει το μάγουλο, χαμογελώντας μάλιστα, έτσι ώστε να μού αποκαλύφθεί σε όλο του το μεγαλείο και ένα τρομαχτικό στόμα με μια οδοντοστοιχία που είχε σοβαρές ελλείψεις. Δεν είχα  πλέον καμία αμφιβολία ότι αυτή η κακιά μάγισσα, που ήταν  μισή σαύρα, ήταν έτοιμη να με αρπάξει από την αγκαλιά της μάνας μου και με κατασπαράξει αργά και βασανιστικά με τα λειψά της δόντια. Όπως ήταν φυσικό ξέσπασα σε γοερά κλάματα.

Τη “γιαγιά” Πληξαύρα δεν την ξανασυνάντησα. Ή ήταν ανήμπορη ώστε να παρίσταται στις ευρείες οικογενειακές συγκεντρώσεις που ακολούθησαν μέχρι τον θάνατό της ή οι γονείς μου δεν με έπαιρναν μαζί τους σε αυτές, φοβούμενοι ότι θα είχαν πάλι τα ίδια. Πολλά χρόνια αργότερα περιεργαζόμουν παλιές φωτογραφίες, κορνιζωμένες και τοποθετημένες εν σειρά στο σαλόνι  θείας μου, όταν ανάμεσα σ` αυτές διέκρινα το πορτραίτο μιας επιβλητικής γυναίκας με ολοστρόγγυλο πρόσωπο, μάλλον όμορφης, ντυμένης με  παραδοσιακή φορεσιά. Εντυπωσιακά στολισμένη με σειρές από φλουριά στο στήθος. Δεν μού θύμιζε τίποτα. Ρώτησα λοιπόν τη θεία κι εκείνη μού εξήγησε ότι  η άγνωστη της φωτογραφίας ήταν η πεθερά της, “η γιαγιά Πληξαύρα” τη μέρα του γάμου της. Και συμπλήρωσε γελώντας: “...αυτή που σε έκανε να κλαις. Θυμάσαι βρε πόσο είχες τρομάξει τότε με τα δόντια που της έλειπαν; Βλέπεις, την κακομοίρα, την είχε χτυπήσει η μασέλα της και δεν τη φορούσε εκείνη τη μέρα”.

Κουβέντα στην κουβέντα, έμαθα την καταπληκτική ιστορία του ονόματός της μακαρίτισσας. Είχε λέει ο πατέρας της -εποχή οθωμανικής αυτοκρατορίας ακόμα- ένα γκαρδιακό φίλο που έκανε εμπόριο με Κωνσταντινούπολη. Καθώς τον αποχαιρετούσε λοιπόν για ένα ακόμα ταξίδι, τού έταξε ότι το επόμενο παιδί του, αυτό που ήδη ετοιμαζόταν στην κοιλιά, θα το βάφτιζε εκείνος μόλις γύριζε με το καλό. Έτσι όπως τότε τα ταξίδια  ήταν ιδιαίτερα χρονοβόρα, τα βαφτίσια καθυστέρησαν πάρα πολύ. Όταν επιτέλους επέστρεψε ο νονός από την Πόλη η μικρή ήταν ήδη τριών χρόνων. «Λίγο ακόμα να αργούσες, θα κάναμε και το γάμο της μαζί με τα βαφτίσια» πείραξε το νονό ο πατέρας τη ώρα που ετοιμαζόταν να μπουν στην εκκλησία.

Λίγο αργότερα, όταν ο παπάς ρώτησε το νονό -που σημειωτέον εκείνη την εποχή ήταν στην απόλυτη δικαιοδοσία του η επιλογή του ονόματος- “...και το όνομα αυτής;” ο άρτι αφιχθείς απάντησε με βροντερή φωνή: “Πληξαύρα!”. Κανείς από τους παριστάμενους δεν είχε ξανακούσει αυτό το παράξενο όνομα, ίσως γιατί η μικρή μας πόλη βρισκόταν πολύ μακριά ακόμα και από την πιο κοντινή θάλασσα ώστε οι κάτοικοί της να θυμούνται τα ονόματα των θυγατέρων του Ωκεανού και της Τηθύος. Ή  εκείνων του Νηριέα και της Δωρίδας.

Οι απαραίτητες εξηγήσεις στους έκπληκτους συγγενείς και φίλους για το πρωτάκουστο όνομα, δόθηκαν στη διάρκεια του τραπεζώματος που ακολούθησε. Ο νονός κατά την παραμονή του στην Πόλη είχε την τύχη να παραβρεθεί στην καθέλκυση ενός υπερωκεάνιου προορισμένου να εκτελεί τη διαδρομή Κωνσταντινούπολη- Νέα Υόρκη. Το υπερωκεάνιο ονομάστηκε Πληξαύρα και καθώς φαίνεται, τόσο πολύ  είχε εντυπωσιάσει τον μέλλοντα νονό, το μέγεθος του ποντοπόρου πλοίου αλλά και το ιδιαίτερο όνομά του, που αποφάσισε να το χαρίσει στην  αναδεξιμιά του. Η παραστατική αφήγησή του τελικά στάθηκε ικανή να ανασκευάσει τις δυσάρεστες εντυπώσεις που δημιούργησε στην βάφτιση το άκουσμα αυτού του παράξενου – κι ίσως κάπως κακόηχου- ονόματος και να τους κάνει, με βαριά καρδιά είναι αλήθεια, να το αποδεχτούν. Έτσι κάθε φορά που τα επόμενα χρόνια κάποιος ρωτούσε, τού έλεγαν την ιστορία  του υπερωκεάνιου, επαναλαμβάνοντας τα λόγια του εκκεντρικού νονού.

Αν είχα πρόχειρη τη γαμήλια φωτογραφία της γιαγιάς Πληξαύρας, ίσως η ανάρτηση να τελείωνε σε αυτό το σημείο. Δεν την είχα όμως κι έτσι αναζήτησα -χωρίς πολλές ελπίδες επιτυχίας- μια φωτογραφία ή έστω ένα σκίτσο αυτού του περίφημου υπερωκεάνιου. Όμως ούτε φωτογραφία, ούτε σκίτσο και δυστυχώς ούτε η ελάχιστη πληροφορία προέκυψε από την αναζήτηση με τις λέξεις κλειδιά: “υπερωκεάνιο”, “Κωνσταντινούπολη”, “τέλη του 19ου αιώνα”. Είχα αρχίσει να πιστεύω ότι δεν υπήρξε ποτέ σκαρί με τέτοιο όνομα όταν μετά από ώρες αναζήτησης έπεσα σε ένα Ναυτικόν διήγημα του Παπαδιαμάντη που αγνοούσα, με τίτλο “Ο ΠΑΝΤΑΡΩΤΑΣ”.

Έλεγε λοιπόν ο Σκιαθίτης: “...Εὑρέθη εἰς τό πέλαγος, ἐν τῷ μέσῳ τοῦ Εὐβοϊκοῦ στενοῦ, εἰς ἲσην ἀπό τῆς ἠπείρου καί ἀπό τῆς νήσου ἀπόστασιν. Ἢρχετο ἀπό τούς Ὠρεούς κι ἒπλεε διά τό Θρόνιον. Εἲχεν μικρόν φορτίον ἀπό στάμνες καί κανάτια, καί ἡμισείαν δωδεκάδα βαρέλια ἐντοπίων μικρών ἀφύων.  Ὁ μπάρμπ' Ἀλέξης ἦτο ἀμέριμνος ὠς πάντοτε, κι ἐκάθητο εἰς τήν πρύμνην κυβερνῶν τό σκάφος καί ἰθύνων τό ἱστίον... Αἲφνης βλέπει βασιλικόν πλοῖον ἐρχόμενον ἀντίπρωρα αὐτού. Ἦτο ἡ Σαλαμινία πιθανῶς. Ἲσως να ἦτο και ἡ Πληξαύρα ἤ ἡ Ἀφρόεσσα... “

Υπήρξε λοιπόν πλοίο με αυτό το όνομα! Δεν επρόκειτο βέβαια για το λαμπρό υπερωκεάνιο του οικογενειακού μύθου που αναζητούσα μα για μια ατμοημιολία· ένα από τα πρώτα σιδερένια ελικοφόρα σκάφη. Ναυπηγήθηκε κατόπιν παραγγελίας μαζί με άλλα τρία, που έφεραν τα ονόματα Πανόπη Ι, Αφρόεσσα και Σφενδόνη για την ενίσχυση του στόλου, στο ναυπηγείο Reid & Co. της Γλασκώβης το 1855-1856 υπό την επίβλεψη του Έλληνα ναυπηγού Σπ. Αθανασίου. Η Πληξαύρα, κατέπλευσε στην Ελλάδα με αγγλικό πλήρωμα τον Ιούνιο του 1857. Είχε μήκος 32,2 μέτρα, πλάτος 6,7 εκτόπισμα 220 τόννων και ανέπτυσσε ταχύτητα 9,5 κόμβων. Το πλήρωμά της αποτελούσαν ένας αξιωματικός, 4 υπαξιωματικοί και 27 ναύτες. Έφερε δε ένα πυροβόλο όπλο Krupp των 8,7 εκατοστών.

Χρησιμοποιήθηκε από το κόμμα των Ορεινών του οποίου ηγείτο ο ναύαρχος Κανάρης κατά τη μεταπολίτευση του 1862, ενώ στη διάρκεια της Κρητικής επανάστασης το 1866 μετέφερε αμάχους. Αργότερα εκτελούσε δρομολόγια μεταξύ Πειραιώς και Ναυστάθμου για να εκποιηθεί τελικά το 1926. Επί της Πληξαύρας όμως το 1886 συνέβη κι ένα τραγικό περιστατικό: ο κυβερνήτης της Ανδρέας Γαρουφαλιάς, διαπρεπής αξιωματικός του ελληνικού ναυτικού που είχε εκπαιδευτεί με υποτροφία στον αγγλικό στόλο, αυτοκτόνησε κόβοντας τον λάρυγγά του με ξυράφι, απελπισμένος καθώς τα αλλεπάλληλα υπομνήματά του στο υπουργείο Ναυτικών, όπου επεσήμανε την άμεση ανάγκη διοργάνωσης σχολής πυροβολητών στο ναυτικό, όχι μόνο έπεφταν στο κενό, αλλά τον έφερναν αντιμέτωπο με το φθόνο και τη χλεύη των ανωτέρων του.

Τα ευρήματα της αναζήτησής έπληξαν ανεπανόρθωτα την αύρα του οικογενειακού μύθου, αλλά η αρχική  απογοήτευση για το περίφημο υπερωκεάνιο που δεν υπήρξε ποτέ, καθώς κι η εύλογη απορία μου για το πώς αυτός ο μύθος επικράτησε τελικά από γενιά σε γενιά, εξανεμίστηκαν από χαρά της καθ` όλα θαλασσινής περιπέτειας που έζησα αναζητώντας την απαρχή του. Μαργαριτάρια τα ευρήματα της αναζήτησης· και το διήγημα του Παπαδιαμάντη αλλά και η ξεχασμένη ιστορία της ατμοημιολίας που ναυπηγήθηκε στη Γλασκώβη πριν από 157 ολόκληρα χρόνια. Μαργαριτάρια; Μάλλον  θα ήταν καλύτερα να πω: κοράλλια. Γιατί βλέπετε, υπάρχει  ένα είδος μαύρου κοραλλιού που ονομάζεται κι αυτό πληξαύρα. Φέρει μάλιστα εντελώς τυχαία την επωνυμία “η αντιπαθής” που νομίζω ότι ταιριάζει γάντι στη δικιά μας Πληξαύρα· όχι βέβαια σε αυτή την μάλλον όμορφη της γαμήλιας φωτογραφίας, αλλά στην εκατόχρονη χωρίς μασέλα, που τόσο πολύ με είχε τρομάξει στα τέσσερά μου.

Η ιστορία αφιερώνεται στη Margo που της αρέσουν "τα παράξενα και σπάνια ονόματα", στην Bubu Rantanplis που έλεγε τις προάλλες "πόσο μαγικό είναι το διαδίκτυο" και στον βιβλιοθηκάριο που αδημονούσε για μια "βιωματική ιστορία".

Μουσική: The Crave, σύνθεση του Jelly Roll Morton που περιέλαβε ο Ennio Morricone στο soundtrack της ταινίας, The Legend Of 1900 

Στη φωτογραφία που βρήκα εδώ, εικονίζεται η ατμοημιολία Σφενδόνη

Tου λυχναριού που απόσβησε

"...ἀλλ’ ἄγε μοι μέλποντι μίαν συνάειδε τελευτὴν λύχνου σβεννυμένοιο καὶ ὀλλυμένοιο Λεάνδρου"*                 

Charles Perugini Hero (Iseult) εικόνα

Μια φορά κι ένα καιρό, σε ένα πύργο δίπλα στη θάλασσα, στην ακτή της Σηστούς, κατοικούσε ολομόναχη η Ηρώ. Ήταν μια πεντάμορφη βασιλοπούλα, παρθένα, ιέρεια της Αφροδίτης. Κάποτε σε μια μεγάλη γιορτή προς τιμήν της θεάς μαζεύτηκε κόσμος πολύς από μακρινά μέρη. Έφθασαν εκεί από την Ήπειρο, την Κύπρο, από τα Κύθηρα, ακόμα κι από το Λίβανο. Αλλά κι από τη γειτονική Φρυγία μα και την Άβυδο που βρισκόταν στην άλλη όχθη του Ελλησπόντου πήγαν προσκυνητές. Γυναίκες και άντρες. Κι οι γυναίκες μπορεί να πήγαν για να τιμήσουν τη θεά, μα οι άντρες “όπου ακουστεί γιορτή, είναι πάντα πρώτοι, όχι τόσο τα πρόσφορα να πάνε στους αγίους, όσο για των ομορφονιών τα μαζωμένα κάλλη"(1).

Christopher Williams, Hero and Leander εικόνα

Σε εκείνη τη γιορτή εμφανίστηκε για πρώτη φορά η Ηρώ στο πλήθος. “Κι άστραψε φως η όψη της η τρισχαριτωμένη, καθώς η λευκοπρόσωπη Σελήνη που προβαίνει και τα χιονάτα μάγουλα ν' εροδοκοκκινίζαν σα ρόδο, σαν τριαντάφυλλον, ακράνοιχτο και δίχρο"(1). Όλοι θαμπώθηκαν από την ομορφιά της. Μα καθώς ήταν ιέρεια της Αφροδίτης κανένας δεν τόλμησε ούτε καν να σκεφτεί να την πλησιάσει· κανένας εκτός από τον Λέανδρο. "Ο ερωτικός Λέανδρος, όμορφος και νέος -τη θεία τραγωδία του οποίου τραγούδησε ο Μουσαίος- κατοικούσε στην Άβυδο· και από τότε δεν κατοίκησε εκεί κανένας τον οποίον τα χρόνια που ακολούθησαν, να θρήνησαν πιο πολύ.” (2)

Evelyn de Morgan (1885) Hero holding beacon for Leander εικόνα

 

Ο Λέανδρος που τον συνεπήρε ο Έρωτας, νίκησε τη συστολή του και την ώρα που ο ήλιος έδυε κι ανέτειλε ο αποσπερίτης, πλησίασε την Ηρώ, της έπιασε το χέρι και κεντρωμένος βαριά από τις σαϊτιές του μικρού θεού, άρχισε να αναστενάζει. Όντας σεμνή εκείνη τον απέκρουσε αμέσως και με το σώμα, που τραβήχτηκε απότομα απ` τ` άγγιγμά του, αλλά και με λόγια αυστηρά. “Μα σαν άκουσ' ο Λέανδρος τα τόσα πείσματά της, ένιωσε τα καμώματα των κορασιών που θέλουν, γιατί όταν ομορφόπαιδα μαλώνουν οι γυναίκες, φιλιά είναι τα μαλώματα και χάδια είν' οι φοβέρες” (1)

Τοιχογραφία από την Πομπηία 1ος μ.Χ αιώνας (4)

Άρχισε λοιπόν να της μιλά επιστρατεύοντας όλη τη ευγλωττία του παράφορα ερωτοχτυπημένου και σιγά σιγά “τα λόγια αγάπη γέννησαν και πήρε την καρδιά της”(1). Έτσι η Ηρώ αν και θεραπαινίδα της Κύπριδας που έπρεπε να μείνει παρθένα, ενέδωσε: δέχτηκε να τον παντρευτεί. Όμως τού είπε ότι ο γάμος τους έπρεπε να μείνει κρυφός. Τότε εκείνος την καθησύχασε λέγοντας: “Κόρη, για την αγάπη σου περνώ και τ' άγριο κύμα κι ούτε φουρτούνα ούτε βοήν της θάλασσας τρομάζω.”(1)

 

Νόμισμα της Αβύδου της εποχής του Σεπτίμιου Σεβήρου. Στην μια πλευρά εικονίζεται ο αυτοκράτορας και στην άλλη ο Λέανδρος που διασχίζει τον Ελλήσποντο   ενώ η Ηρώ τον περιμένει πάνω σε ένα πύργο. εικόνα

Της υποσχέθηκε λοιπόν ότι κάθε βράδυ από τις ακτές της Αβύδου θα έπεφτε -ερωτοκάραβον σωστό- στη θάλασσα και θα διέσχιζε  τον Ελλήσποντο και θα έφτανε μέχρι απέναντι στη Σηστό για να βρεθεί στην αγκαλιά της. Μόνος οδηγός του σε αυτή τη ρότα της αγάπης, δεν θα ήταν ούτε η Πούλια, ούτε τα άλλα άστρα του ουρανού, μα ο λύχνος που θα κρατούσε εκείνη για να τού δείχνει το δρόμο μέχρι τον όρμο όπου υψώνονταν ο πύργος της εύπλοιας(4) Αφροδίτης. Αλλά θα έπρεπε να έχει το νου της στους δυνατούς ανέμους “μήν τόνε σβήσουν και με μιας χάσω κι εγώ τη νιότη, το λύχνο σου, της δόλιας μου ζωής το φωτοδότη”(1)

Theodor von Holst Hero and Leander εικόνα 

Αφού συμφωνήσανε να κρυφοπαντρευτούνε, “και στην κρυφή τους τη χαρά και στο κρυφό του γάμου το λύχνο βάλαν μαρτυριά ως βάζει ο κόσμος άστρο”(1) με δυσκολία αποχωρίστηκαν ο ένας απ` τον άλλον. Ο Λέανδρος επέστρεψε στην Άβυδο με τους άλλους προσκυνητές και την επόμενη νύχτα, την πρώτη που θα περνούσαν μαζί, περίμενε μεσ` το σκοτάδι μπροστά στη θάλασσα να διακρίνει τον λύχνο απέναντι. Κι όταν είδε να τον καλεί, αψηφώντας τη λύσσα του αέρα και την παραφορά των κυμάτων γδύθηκε και ξεκίνησε· αυτός κουπί, αυτός πανί, αυτός ταχύ καράβι. (1) 

John Gibson The Meeting of Hero and Leander, 1822 εικόνα 

Κι απέναντι η Ηρώ, καρτερούσε με το λύχνο στα χέρια και κάθε φορά που ο αέρας πήγαινε να τον σβήσει, έστηνε απάγκιο την ποδιά της πλάι στη φλόγα του. Με χίλια βάσανα κατάφερε να βγει ο Λέανδρος στην άλλη όχθη. Και σαν ακόμ' αφρόσταζε και σαν αγκομαχούσε, τον πήγε μες στο νυφικό παρθενοθάλαμό της και το κορμί του το `λουσε και μοσχομύρισέ τον με λάδι, με ροδόλαδο και του `σβησε την άρμη. (1)

William Etty  The Parting of Hero and Leander 1827 εικόνα

Εκείνη τη νύχτα έσμιξαν για πρώτη φoρά. Ενάντια στο νόμο της Κύπριδας, χωρίς τις πρέπουσες γαμήλιες τιμές στην Ήρα, κρυφά κι από τους γονείς τους. Χωρίς ευχές, χωρίς χορούς, χωρίς τραγούδια. Κρυφά, στα σκοτεινά· ανεύλογη χαρά. Μόνο το φως του λύχνου -παραστάτης και μάρτυρας,  φάρος της αγάπης τους. Και την αυγή πάλι κατά την Άβυδον εξανακολυμπούσε και μύριζε ο αχόρταγος νυχταγκαλιές ακόμα. (1) Για να επιστρέψει την επόμενη. Κι όλες τις νύχτες στη σειρά. 

Joseph Mallord William Turner - The Parting of Hero and Leander (1837) εικόνα 

Έτσι η Ηρώ κοράσι ήταν ολημερίς κι ολυνυχτίς γυναίκα(1). Κι οι δυο τους παρακαλούσαν κάθε μέρα να βασιλέψει ο ήλιος, να πέσει το σκοτάδι, να ανάψει ο λύχνος, να ριχτεί στη θάλασσα ο Λέανδρος για να πάει να ανταμώσει τη γυναίκα του που τον καλούσε: Εμπρός, τον ίδρο σου άφησε μες στους δικούς μου κόρφους. Και πριν το ξημέρωμα να πάρει πάλι το θαλασσινό δρόμο της επιστροφής. 

Peter Paul Rubens Hero and Leander εικόνα

Έφτασε όμως η βαρυχειμωνιά που ξεσέρνει τα καράβια στις αμμουδιές για να γλυτώσουν κι αυτά κι οι ναύτες τους απ` τ' αγριόκαιρα και τες ανεμοζάλες(1). Κι αντί να μείνουν χωριστά μέχρι να καλοσυνέψει πάλι ο καιρός, έσπρωξε η μοίρα κι η αγάπη - γιατί δεν εξαρτάται από τη δύναμή μας να αγαπούμε ή να μισούμε(2) – το χέρι της κι άναψε το λύχνο. Τον είδε ο Λέανδρος κι ο φόβος της ανταριασμένης θάλασσας δεν τον κράτησε στην Άβυδο, γιατί της είχε τάξει “ούτε φουρτούνα ούτε βοήν της θάλασσας τρομάζω”, μόνο ρίχτηκε και πάλι στα νερά του Ελλησπόντου.

Victor Janssens. Hero and Leander εικόνα

Τότε πηδούσε το νερό, κύμα στο κύμα εκύλα κι ο ουρανός κι η θάλασσα τότε γινήκαν ένα κι από παντού σηκώθη αχός που μάχονται οι ανέμοι(1). Παρασυρμένος ο Λέανδρος από το ρεύμα, παρακαλούσε την ποντιάδα(4) Αφροδίτη, τον Ποσειδώνα που ορίζει τα πελάγη και τον Αίολο να τον συνδράμουν. Κανείς τους δεν τον άκουσε, μα ούτε ο Έρωτας έτρεξε να τον σώσει. Κι έφτασε στην απελπισία του, βλέποντας πως σίγουρα αφανίζεται, να εκλιπαρεί τα κύματα: “Αφήστε με να φτάσω εκεί και στο γυρισμό η οργή σας, ας πάρει τη ζωή μου.”(3) 

 Keller Ferdinand Hero Finding Leander εικόνα

Μα ούτε τα κύματα έστρεξαν. Τον έδερναν, τον έπαιρναν κι η δύναμή τους θεριεμένη έσβηνε τη δική του. Άξαφνα εχύθη και νερό καμπόσο στο λαιμό του, κι ήπιε ποτόν ανώφελο, ποτόν άρμη γεμάτο, κι άνεμος έσβησε πικρός τον άπιστο το λύχνο και την ψυχή κι αγάπη του του θλιβερού Λεάνδρου.(1)

Jean-Joseph Taillasson Hero and Leander 1800 εικόνα

Η Ηρώ άγρυπνη, γεμάτη αγωνία τον περίμενε όλη τη νύχτα και κοίταζε τον πόντο με την ελπίδα να της φέρει τον αγαπημένο της. Την αυγή πια, μόλις τον αντίκρισε άψυχο να χτυπιέται στα βράχια, έσχισε το χιτώνα της και ρίχτηκε από τον πύργο. Κι απάνω απέθαν' η Ηρώ στον άψυχό της άντρα, κι απόμειναν αγκαλιαστά τα δυό τα λείψανά τους.(1)

Domenico Fetti - Hero and Leander εικόνα

(Η τραγική ιστορία του Λέανδρου και της Ηρώς εντάσσεται στις Αλεξανδρινές παραδόσεις που περιέχουν θέματα που δεν τα συναντούμε στο μυθολογικό υλικό παλιότερης εποχής. Τα θέματα των αλεξανδρινών παραδόσεων είναι συχνά νεοπλασίες πάνω σε γνωστά μυθικά θέματα ή διασκευές τους και φορτίζονται με συμπιλήματα από λαϊκά παραμυθικά στοιχεία. Κατά το χαρακτηριστικό τους γνώρισμα, αποτελούν λογοτεχνικές κατασκευές, που οι δημιουργοί τους εκμεταλλεύονται ποιητικά ένα μυθικό στοιχείο και το αναπτύσσουν περίπου μυθιστορηματικά, συνθέτοντας μια ερωτική ιστορία. Η ιστορική σημασία των Αλεξανδρινών παραδόσεων βρίσκεται στο γεγονός ότι χρησίμευσαν σαν αφετηρία ενός λογοτεχνικού είδους, της μυθιστορίας, που η ανάπτυξή της έφτασε ως τους νεότερους χρόνους. (4, σελ331)

Ο συγκεκριμένος μύθος φαίνεται ότι είναι επίνοια της ρομαντικής διάθεσης του ελληνιστικού κόσμου που αρεσκόταν να πλάθει διηγήσεις για ιδανικά ζευγάρια που ριχνόταν σε τρομερές περιπέτειες ώσπου να ευοδωθεί το πάθος τους. Όπως δείχνουν πολυάριθμες παραστάσεις σε ανάγλυφα, σε ζωγραφιές, και σε νομίσματα, ο μύθος πρέπει να ήταν εξαιρετικά δημοφιλής στην αρχαιότητα. Στα νεότερα χρόνια ενέπνευσε αρκετούς ποιητές, δραματουργούς και ζωγράφους. (4, σελ346) 

*Έλα θεά, τραγούδα μου, να πούμε το 'να τέλος
του λυχναριού που απόσβησε και του παιδιού που εχάθη.




1 Μουσαίος, “Τα καθ’ Ηρώ και Λέανδρον “ μετάφραση Σίμος Μενάρδος το πρωτότυπο κείμενο εδώ, η μετάφραση εδώ 
2 Christopher Marlowe, Hero and Leander 
3 Garcilaso de la Vega Soneto XXIX
4 Ελληνική Μυθολογία, Οι ήρωες, τόμος 3ος Εκδοτική Αθηνών


George Frideric Händel Ero e Leandro 

Ο Λέανδρός σου, Κώστας Καζης και χορωδία 1924




Αναδημοσίευση στο toportal.gr και στο people & ideas