Λυσιστράτη

Η Λυσιστράτη είναι ένα από τα καλύτερα έργα του Αριστοφάνη, γραμμένο με την εμπειρία είκοσι χρόνων πολέμου. Ο Αριστοφάνης είναι ένας συγγραφέας που εκτιμώ πολύ, αστείος και εκρηκτικός, σκληρός και ταυτόχρονα ουτοπιστής. Και ως απόλυτο τέκνο μιας συγκεκριμένης δημοκρατίας είχε όλα τα θετικά και τα αρνητικά εκείνης της συγκεκριμένης δημοκρατίας. Πράγμα που σημαίνει ότι δικαιούται μετά από μια καταστροφή όπου τα νιάτα της Αθήνας έχουν πεθάνει, να ονειρεύεται έναν καινούργιο κόσμο.

Το θέμα είναι όμως ότι ο Αριστοφάνης ανεβαίνει ακόμα και σήμερα με την ηχώ των παραστάσεων του 1980, όπου υπερίσχυσε το πανηγύρι και η διάθεση να γλεντήσουμε. Κατά τη δική μου άποψη είναι ένας συγγραφέας πολύ πιο ολοκληρωμένος, πολύ πιο βαθύς. Πολιτικός συγγραφέας και ιδιαίτερα προκλητικός, χάρη στον τρόπο με τον οποίο χρησιμοποιεί τη σάτιρα. Εμείς, για λόγους που δεν έχουν να κάνουν με το έργο του, αλλά με εμάς αποκλειστικά, αποφασίσαμε άτι ο Αριστοφάνης απλώς είναι διασκεδαστικός.

Ενώ οι αρχαίοι τραγικοί έχουν αναλυθεί διεξοδικά, ο Αριστοφάνης παραμένει ένας συγγραφέας τον οποίο δεν έχουν ψάξει ακόμη. Ας είμαστε ειλικρινείς ποτέ δεν πέρασε από την ανυποληψία στο σεβασμό. Γι’ αυτό και με τη μεγαλύτερη ευκολία στις παραστάσεις του Αριστοφάνη μπορεί να δει κανείς να εντάσσεται ένα τραγούδι της Eurovision ή ένα οποιοδήποτε άλλο σαχλοτράγουδο, ή να περάσουν αναφορές σε οποιονδήποτε επίκαιρο χοντρό, ψηλό ή ανόητο πολιτικό, γιατί πιστεύουμε ότι το κείμενο του Αριστοφάνη είναι πιο ανοιχτό. Τη στιγμή που δεν θα σκεφτόμασταν ποτέ να επικαιροποιήσουμε μια τραγωδία του Ευριπίδη.

Το έργο είναι στην ουσία άγνωστο- αν ρωτήσει κανείς τον κόσμο τι είναι η Λυσιστράτη, είναι πολύ πιθανό να ακούσει πως το θέμα είναι ότι κάποια στιγμή οι γυναίκες αποφάσισαν να πάρουν την εξουσία, έτσι από το τίποτε, ότι άρχισαν να διακωμωδούν τους άνδρες…

Στην πραγματικότητα έχουμε μια πόλη, την Αθήνα κατεστραμμένη, χωρίς άνδρες. Διότι οι άνδρες συνεχίζουν ακόμη βλακωδώς να διοχετεύουν όλη την ενεργητικότητα και τη σεξουαλική επιθυμία τους στον πόλεμο. Έχουμε ορφανές γυναίκες χωρίς το άλλο τους μισό. Απελπισμένες πια, αποφασίζουν ότι εφόσον οι άνδρες νομίζουν ότι δεν τις έχουν ανάγκη, θα απέχουν από το κρεβάτι. Σαν να λένε, ελάτε λοιπόν να μετρηθούμε τώρα – ως ένστικτα ως κοινωνία ως αρσενική πλευρά, ως θηλυκή πλευρά, για να δούμε πώς μπορούμε να έρθουμε κοντά.

Αυτό είναι ένα δρώμενο, είναι μια τελετουργία. Κάπως έτσι ξεκινούσαν όλες οι τελετές ευγονίας για να φτάσουμε στα ανθεστήρια και να αν θίσει η γη. Όμως αυτή δεν είναι μια εύκολη διαδικασία Περνάει μέσα από σκοτεινά λαγούμια, περνάει μέσα από θάνατο, μέσα από το όνειρο, μέσα από την απόλυτη παρεξήγηση. Μέχρι να φτάσουμε στο σημείο να βρούμε μια καινούργια ισορροπία αρσενικού και θηλυκού, δηλαδή να συνθηκολογήσουμε για να δούμε από εκεί πέρα πώς θα εξελιχθεί το μέλλον, μέχρι να χαθεί και πάλι η ισορροπία. Γιατί οι κοινωνίες είναι αντιερωτικές έτσι κι αλλιώς.

Η Αθήνα είναι μια βίαιη κι ως εκ τούτου μια αντιερωτική πόλη. Στην Αθήνα και μια βόλτα να κάνεις σου έρχεται να σκοτώσεις άνθρωπο, κι όχι μόνο έναν. Ας μην κρυβόμαστε πίσω από το δάχτυλο μας. Ολόκληρο το λεκανοπέδιο είναι ένα βίαιο λεκανοπέδιο, πυκνοκατοικημένο, το οποίο μόνο σχιζοφρένεια και τρέλα μπορεί να προκαλέσει.

Σ’ αυτή την πόλη μόνο μικρές εστίες ερωτισμού μπορούν να υπάρξουν, όπως και δημιουργικές μυστικές σχέσεις πολύ κλειστών κύκλων. Για μένα η πρόβα είναι μια τέτοια εστία, η συνάντηση μιας ομάδας καλλιτεχνών που μοιράζονται έναν κοινό στόχο.

Ο Αριστοφάνης είναι σατιρικός συγγραφέας που χρησιμοποιεί το γέλιo για να μιλήσει για τρομακτικά και σοβαρά θέματα. Πώς να μιλήσει κανείς για τον πόλεμο με αστεία; Το αστείο έχει αξία λοιπόν μόνο όταν σατιρίζει κανείς σημαντικά πράγματα, έως και ιερά.

Ο Αριστοφάνης γράφει ενώ η πόλη μετράει τον εικοστό χρόνο του πολέμου. Ο πόλεμος είναι πια καθημερινή διαδικασία. Οι Αθηναίοι δεν βλέπουν μάχες, αλλά τη διαφθορά, τη βία, την παρακμή, την ηθική κατάπτωση, θέλουν απλώς να επιβιώσουν. Αυτά βλέπει ο Αριστοφάνης.

Εδώ, σήμερα -γιατί η παράσταση παίζεται τώρα- γνωρίζουμε πολύ καλά τι σημαίνει βία, τι σημαίνει καταστολή, τι σημαίνει θάνατος στις ανθρώπινες σχέ σεις. Βιώνουμε έναν πόλεμο άλλου τύπου. Και η παράσταση γι’ αυτόν τον πόλεμο ενδιαφέρεται.

Για να το κάνω ακόμη πιο συγκεκριμένο, ενδιαφέρεται πολύ για τη σχέση του άνδρα και της γυναίκας, για την κατάρρευση του ανδρόγυνου όπως περιγράφεται στο Συμπόσιο του Πλάτωνα. Και ενώ είναι μια προσωπική σχέση, μπορεί να μιλήσει για την κοινωνία. Και την παράσταση τη δια περνάει ένα νεαρό ζευγάρι, μέσα από τη σχέση των οποίων παρακολουθούμε και την πορεία της Λυσιστράτης.

Όταν διαβάζω ένα κείμενο προσπαθώ να δω τη δυναμική που έχει και αυτό συνήθως φέρνει φόρμες που ανατρέπουν προκατασκευασμένες αντιλήψεις για τις παραστάσεις. Αυτό άλλοτε πετυχαίνει, άλλοτε όχι. Από την άλλη, επειδή είμαι πολιτικοποιημένος, προσέχω τα κείμενα που περιγράφουν και αναδεικνύουν μια κοινωνική βία, την αρρώστια την οποία προσπαθώ να βγάλω στην επιφάνεια, γι’ αυτό συχνά οι παραστάσεις μου είναι βίαιες. Κι αυτή η επιδίωξη της συνύπαρξης του αιχμηρού αστείου και μιας βίαιης πραγματικότητας ίσως καμιά φορά φτιάχνει μια μολότοφ. Έτσι όμως αγαπάω το θέατρο, το αγαπάω εκρηκτικά. Οι παραστάσεις που κάνω θα ήθελα να είναι αμφιλεγόμενες.

Κείμενο: Αποσπάσματα από τη συνέντευξη του Γιάννη Κακλέα, στην Κατερίνα Οικονομάκου που δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα του Φεστιβάλ Αθηνών.

Οι φωτογραφίες από τη χειμερινή πρεμιέρα (13.10.20101) της παράστασης στο 'Θέατρον' του Ελληνικού Κόσμου, Πειραιώς 254, Ταύρος όπου θα παίζεται μέχρι την Κυριακή 7 Νοεμβρίου.

(Τετάρτη, Πέμπτη, Παρασκευή, Σάββατο: 21:00 Κυριακή: 19:30 Πληροφορίες: 212 254 0312)

Η ταυτότητα της παράστασης.

Μετάφραση: Κ.Χ. Μύρης
Σκηνοθεσία: Γιάννης Κακλέας
Σκηνικά: Μανώλης Παντελιδάκης
Κοστούμια: Ελένη Μανωλοπούλου
Μουσική: Σταύρος Γασπαράτος
Χορογραφία: Κυριάκος Κοσμίδης
Φωτισμοί: Σάκης Μπιρμπίλης
Σχεδιασμός βίντεο: Πίνδαρος Ανδριόπουλος
Συνεργασία στη σκηνοθεσία: Φρόσω Λύτρα
Μουσική διδασκαλία: Μελίνα Παιονίδου
Δραματουργική επεξεργασία: Γιάννης Κακλέας, Εύα Σαραγά
Βοηθός σκηνοθέτη: Νουρμάλα Ήστυ

Διανομή:

Λυσιστράτη: Βασίλης Χαραλαμπόπουλος
Πρόβουλος: Χρήστος Χατζηπαναγιώτης
Μυρρίνη: Ελένη Κοκκίδου
Κλεονίκη: Γιώργος Χρυσοστόμου
Κινησίας / Μυρρίνη: Μάκης Παπαδημητρίου
Αθηναίος Πρύτανης: Θέμης Πάνου
Λαμπιτώ: Λαέρτης Μαλκότσης
Κήρυκας Λακεδαιμονίων: Σταύρος Μαυρίδης


Παίζουν: Άννα Αθανασιάδη, Αλεξάνδρα Αϊδίνη, Ιφιγένεια Αστεριάδη, Μιχάλης Θεοφάνους, Νίκος Καρδώνης, Φαίη Κοκκινοπούλου, Νίκη Λάμη, Κατερίνα Λυπηρίδου, Χρήστος Μαλάκης, Κωνσταντίνος Μαραβέλλιας, Σοφία Μιχαήλ, Αγορίτσα Οικονόμου, Γιώργος Παπαγεωργίου, Δημήτρης Πασσάς, Γρηγόρης Ποιμενίδης, Αλάιν Ριβέρο, Μαριάνθη Σοντάκη, Ιωάννα Τριανταφυλλίδου, Αγγελική Τρομπούκη, Κωνσταντίνος Τσερκάκης, Μαρία Τσιμά, Βαγγέλης Χατζηνικολάου

Οι εικόνες που ακολουθούν -σε paparazzi mood -από τα καμαρίνια, το φουαγέ και τον υπαίθριο χώρο του θεάτρου, πριν και μετά την πρεμιέρα.

Χρόνης Τζήμος, Βασίλης Χαραλαμπόπουλος

Φρόσω Λύτρα, Γιάννης Κακλέας

Άννα Παναγιωταρέα

Ιάσων Τριανταφυλλίδης, Λάκης Λαζόπουλος

Γρηγόρης Ψαριανός, Ορέστης Ανδρεαδάκης

Στράτος Τζώρτζογλου

Σμαράγδα Καρύδη, Μιχάλης Μαρίνος

Μαρία Τσιμά, Αγγέλα Μυλωνάκη

Σταύρος Θεοδωράκης

Άλκηστη Πρωτοψάλτη, Μάριος Φραγκούλης

Οργισμένος Αριστοφάνης - Ιππείς

.

.

Οι Ιππείς δεν είναι το καλύτερο έργο του Αριστοφάνη. Ούτε το ποιητικότερο. Είναι όμως σίγουρα ένα άκρως πολιτικό έργο. Αποτελεί τον αδυσώπητο λίβελο του νεαρού κωμωδιογράφου– γράφτηκε όταν ο Αριστοφάνης ήταν περίπου 26 ετών-που στηλιτεύει αμείλικτα την πολιτική κατάσταση των δραματικών εκείνων χρόνων και καταφέρεται απροκάλυπτα ενάντια στον δημαγωγό Κλέωνα. Και το κάνει οργισμένος με τον τρόπο του φαύλου πολιτικού: “ξεπέφτει στο επίπεδο της αγοράς, του όχλου και της πολιτικής χυδαιότητας, που ο ίδιος κατηγορεί. Εξηγώντας όμως πως θεληματικά κατέβασε τον αγώνα στο επίπεδο του εχθρού καθώς πίστευε ότι ο καλύτερος τρόπος για να πολεμήσει τον δημαγωγό της λαοσύναξης ήταν να γίνει κι ο ίδιος ένας δημαγωγός της σκηνής. Δυο βήματα χωρίζουν άλλωστε την Πνύκα από το Θέατρο του Διονύσου.” (1)

Οι Ιππείς-το πρώτο έργο (2) που φέρει την υπογραφή του Αριστοφάνη- παρουσιάστηκαν στα Λήναια το 424 π.Χ και απέσπασαν το πρώτο βραβείο. Ήταν ο έβδομος χρόνος του Πελοποννησιακού Πολέμου (431-404) στην αρχή του οποίου είχε ενσκήψει στην Αθήνα ο φοβερός λοιμός που αποδεκάτισε τον πληθυσμό αφήνοντας πίσω του χιλιάδες νεκρούς ανάμεσα στους οποίους και τον ίδιο τον Περικλή που υπέκυψε το φθινόπωρο του 429 π.Χ.

Ο Αριστοφάνης ενώ μεγάλωσε στην ατμόσφαιρα της ευδαιμονίας που έφερε στην πόλη η Αθηναϊκή Ηγεμονία και ο Χρυσός Αιώνας, ενηλικιώθηκε στη πιο ζοφερή εποχή: την εποχή του πολέμου, του λοιμού, της πολιτικής και κυρίως της ηθικής σήψης που περιγράφει μοναδικά ο Θουκυδίδης καθώς μας μεταφέρει όχι μόνο τα συμπτώματα της λοιμώδους νόσου -ασθένησε κι ο ίδιος ο ιστορικός όμως τελικά επέζησε- αλλά και τα αποτελέσματά της στην κοινωνία της Αθήνας: “... φόβος των θεών ή νόμος των ανθρώπων κανείς δεν τους συνεκράτει, αφ' ενός μεν διότι βλέποντες ότι όλοι εξ ίσου απέθνησκαν, έκριναν ότι καμία δεν υπήρχε διαφορά μεταξύ ευσεβείας και ασεβείας, εξ άλλου δε, επειδή κανείς δεν επίστευεν ότι θα επιζήση, δια να δώση λόγον των εγκλημάτων του και τιμωρηθή δι' αυτά.” (3)

Ο Κλέωνας - βυρσοδέψης στο επάγγελμα- εμφανίστηκε στη πολιτική σκηνή σαν αντίπαλος του Περικλή και μετά το θάνατό του κατάφερε με την εμπρηστική ευγλωττία του να αποκτήσει μεγάλη επιρροή -“ οι πλούσιοι τον σκιάζονται και ο φτωχός λαός τον τρέμει” (4)- και τελικά να επικρατήσει απόλυτα ηγούμενος των φιλοπόλεμων δυνάμεων, ειδικά μετά την μοναδική του επιτυχία να φέρει στην Αθήνα σιδηροδέσμιους διακόσιους Σπαρτιάτες αιχμαλώτους από την πολιορκία της Σφακτηρίας, που ως γνωστόν θα προτιμούσαν να πεθάνουν παρά να παραδοθούν.

Όταν παρουσιάστηκαν οι Ιππείς, η δύναμη του Κλέωνα βρισκόταν στο απόγειό της και η επίθεση μέσω του θεατρικού λόγου κατά του μιαρού και βλεδυρού δημαγωγού που κάθισε στο σβέρκο της Αθήνας είχε τόση σφοδρότητα “που κανένας ηθοποιός δεν τόλμησε να παίξει το ρόλο. Εντέλει έπαιξε ο ίδιος ο Αριστοφάνης τον 'στρατηγό', που παρακολούθησε απαθής από την πλατεία την ανελέητη εναντίον του σάτιρα, την χειροκρότησε κι ύστερα κατήγγειλε τον Αριστοφάνη και του έβαλε πρόστιμο. “ (5)

Η υπόθεση της Κωμωδίας

Ο Δήμος ο Πυκνίτης (ο λαός της Αθήνας) έχει δύο υπηρέτες: τον Δημοσθένη και τον Νικία – τους γνωστούς πολιτικούς και στρατηγούς- που προσπαθούν να προσφέρουν με τις υπηρεσίες τους, ότι καλύτερο στο Δήλο- Λαό. Έχει προσλάβει όμως κι έναν άλλο υπηρέτη, τον Παφλαγόνα (6), που γίνεται ευνοούμενος του και τρομοκρατεί τους άλλους υπηρέτες με τρόπο βάναυσο και χυδαίο. Ο γερό – Δήμος δυστυχώς υποκύπτει στις κολακείες και τις δημαγωγίες αυτού του φαύλου -Παφλαγόνα που δεν είναι άλλος από τον παντοδύναμο πολιτικό και στρατηγό Κλέωνα.

Οι δύο άλλοι υπηρέτες κατορθώνουν και πληροφορούνται με υποκλοπές πως οι χρησμοί προφητεύουν ότι ο Παφλαγόνας θα εκτοπιστεί μόνο από ένα ταπεινό αλλαντοπώλη, οι υπηρέτες εύχονται να εμφανιστεί αυτός ο αλλαντοπώλης – που όντως εμφανίζεται – και τον πείθουν, ότι με συμμάχους του Ιππείς, μπορεί να αντιπαραταχθεί στο ισχυρό Παφλαγόνα και να τον νικήσει.

Με μια σειρά αντιπαραθέσεων, όπου οι δύο αντίπαλοι ανταλλάσσουν χυδαίες ύβρεις και ανταγωνίζονται σε φαυλότητα, καταλήγουν μπροστά στο Γέρο Δήμο να αναπτύσσουν τα 'πολιτικά' τους σχέδια και το πρόγραμμά τους. Ο αγράμματος αλλαντοπώλης αναδεικνύεται έξοχος δημαγωγός και ξεπερνάει σε κολακείες τον Παφλαγόνα- Κλέωνα.

Εκείνος ηττημένος εγκαταλείπει τον οίκο του Δήμου, ο νέος υπηρέτης του Λαού με μαγικά φίλτρα ξανανοιώνει τον Δήμο και το έργο τελειώνει με χαρές και πανηγύρια ώσπου να φανεί ο νέος Σωτήρας του Λαού. (7)

Οι Ιππείς του ΔΗΠΕΘΕ Αγρινίου και της Θεατρικής Διαδρομής σε σκηνοθεσία Βασίλη Νικολαϊδη ήταν η εναρκτήρια παράσταση των φετινών Επιδαυρίων. Μια παράσταση καλοστημένη, με μέτρο και κέφι, στο πνεύμα του Αριστοφάνη- όπως τουλάχιστον έχουμε συνηθίσει να αναβιώνει και να ευφραίνει τα καλοκαίρια μας- χωρίς ωστόσο να κομίζει μια νέα, πρωτότυπη ανάγνωση. Μια παράσταση που καταφέρνει όμως να ψυχαγωγήσει τους θεατές της, πιστή στην προτροπή του ίδιου του Αριστοφάνη που αναφέρει στην Πάροδο: “Έχουμε πανηγύρι κάθε φορά που στήνουμε την κωμική σκηνή. Χαρείτε γελάστε , ξεδώστε, το γέλιο σας, το γλέντι σας χαροποιεί τον ποιητή, τον ευφραίνει, γιατί έβγαλε καρπούς ο σπόρος που έσπειρε”. (4)

Οι δύο χαρισματικοί πρωταγωνιστές της παράστασης- ντυμένοι στα εξαιρετικά κοστούμια του Γιάννη Μετζικώφ που υπογράφει και τα σκηνικά- ο βετεράνος (8) Γιώργος Αρμένης στο ρόλο του Παφλαγόνα και ο Παύλος Χαϊκάλης στου Αλλαντοπώλη έφεραν εις πέρας την αποστολή τους ισάξια, αποδεικνύοντας τη γνήσια κωμική τους στόφα, παρ΄ όλο που ο δεύτερος- προφανώς λόγω της τηλεοπτικής του παρουσίας- απέσπασε τη μερίδα του λέοντος από το χειροκρότημα των θεατών.

Οι δύο υπηρέτες των Σαμψών Φύτρου και Θύμιου Κούκιου αποτελούν ένα δεμένο ζευγάρι, με εξαιρετικό ρυθμό , πολύ καλός ο Γιάννης Κοτσαρίνης στο ρόλο του γερο-Δήμου ενώ ο Μανώλης Θεοδωράκης απογειώνει με μοναδικό τρόπο το μικρό ρόλο της Ειρήνης με τον ξέφρενο χορό του.

Εξαιρετικός και ο Χορός των Ιππέων που καταφέρνει μέσα από τις λιτές χορογραφίες του Χρήστου Παπαδόπουλου και τη μουσική της Αντιγόνης Τσολάκη- επιτυχής μίξη σύγχρονων και παραδοσιακών στοιχείων- να αποδώσει το νεανικό σφρίγος των Ιππέων και την ελπίδα που συμβολίζουν για το μέλλον της πόλης.

Το πολιτικό μήνυμα του έργου- ακόμα κι αν δεν ξεπηδούσαν οι εμβόλιμες στο σώμα του κειμένου αναφορές στη σημερινή διαφθορά, στον Ολι Ρεν, το ΔΝΤ, στο ασφαλιστικό, στα γνωστά τσιτάτα πολιτικών- είναι σαφέστατο: ο Αριστοφάνης εντόπισε και μετέτρεψε σε ποιητικό- θεατρικό λόγο, προκλητικά σύγχρονο (9), το αιώνιο δράμα αυτού του τόπου. Η χειραγώγηση του Δήμου από αχρείους δημαγωγούς δήθεν υπηρέτες του, αλλά και η κάθε άλλο παρά αμελητέα ευθύνη του ίδιου του λαού που παρασύρεται και χειραγωγείται, είναι τελικά η διαχρονική εθνική μάστιγα.

Κι αν το 424 π.Χ το κοινό της Αθήνας εν μέσω Πελοποννησιακού Πολέμου έβλεπε ξεκάθαρα στο ρόλο του Παφλαγόνα αποκλειστικά και μόνο τον περίφημο πολεμοχαρή δημαγωγό , το σημερινό κοινό στη δίνη της οικονομικής κρίσης μπορεί κάλλιστα να αποδώσει σε ουκ ολίγα πρόσωπα της πολιτικής σκηνής των τελευταίων δεκαετιών, το ρόλο του Κλέωνα. Τελικά όμως αποχωρεί από την παράσταση με ένα πονηρό χαμόγελο ενώ ακόμα στο μυαλό σιγοηχεί το ουτοπικό τραγούδι του Χορού των Ιππέων στο φινάλε:

“ Άντε φτου κι απ` την αρχή,

αλλαγή στην αλλαγή.

Πότε θα ` ρθει κάποια μέρα

που στο λεύτερο αέρα

θα πετάνε μόνο αηδόνια,

περιστέρα χελιδόνια,

κι όχι κάργες και κοράκια

και τυχάρπαστα ανθρωπάκια. “ (4)

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

(1)“Ο Ζωντανός Αριστοφάνης” Αλέξης Σολωμός εκδόσεις ΔΙΦΡΟΣ Αθήνα 1961

(2)Τα έργα που προηγήθηκαν ήταν οι Δαιταλείς του 427- του οποίου σώζονται αποσπάσματα και οι Αχαρνείς του 425.

(3)Θουκυδίδη Ιστορίαι, Βιβλίο ΙΙ, 53 μετάφραση Ελευθερίου Βενιζέλου.

(4) Από το κείμενο των Ιππέων σε μετάφραση Κ.Χ. Μύρη.

(5)Ιστορία των Ελλήνων Ιντρο Μοντανέλλι, εκδόσεις Τρία Φύλλα

(6)Παφλαγόνας: Αυτός που παφλάζει όταν μιλάει και οι τρόποι του θυμίζουν δούλο από τη βάρβαρη Παφλαγονία.

(7)Η περίληψη της υπόθεσης της Κωμωδίας από το πρόγραμμα της παράστασης.

(8)Ο Γιώργος Αρμένης είναι ίσως ο ηθοποιός με τις περισσότερες εμφανίσεις σε Αριστοφανικούς ρόλους. Έχει παίξει και στις 11 σωζόμενες κωμωδίες του Αριστοφάνη- στους Ιππείς μάλιστα ήταν η τρίτη φορά. Στις δύο προηγούμενες είχε επωμιστεί τον ρόλο του Αλλαντοπώλη.

(9)Το 1991 ο Γιώργος Μιχαλακόπουλος που είχε υποδυθεί το ρόλο του Αλλαντοπώλη στην παράσταση των Ιππέων του Εθνικού Θεάτρου που είχε σκηνοθετήσει ο Κώστας Μπάκας, είχε χαρακτηρίσει το έργο 'προκλητικά σύγχρονο' . Κι ήταν ακόμα 1991...

Οι φωτογραφίες του τσαλαπετεινού από την παράσταση της 15ης Ιουλίου

στο κηποθέατρο Παπάγου.

Εδώ οι επόμενες παραστάσεις των Ιππέων ανά την Ελλάδα καθώς και όλοι οι συντελεστές από το

ελculture.gr

Εδώ οι Ιππείς σε κόμικ.

Διασκευή και κείμενα του Τ. Αποστολίδη και σε σκίτσα Γ. Ακοκαλίδη

Mουσική: Schubert's Serenade, Academy of St. Martin in the Fields, Joshua Bell & Michael Stern