"αὐτὸς ὁ πόλεμος ἔτσι ἔγινε"

Πόλεμος της Τριπολιτσάς και των πέριξ αυτής χωρίων.

Ο Στρατηγός Μακρυγιάννης αφού έμαθε γράμματα σε ηλικία τριανταδύο χρόνων, άρχισε να γράφει τα Απομνημονεύματά του στο Άργος το Φεβρουάριο του 1829. Εικοσιένα χρόνια αργότερα το χειρόγραφό του ολοκληρωμένο, ήταν στην τυπωμένη του μορφή, περισσότερες από 460 σελίδες μεγάλου σχήματος.

Το 1836 ο Μακρυγιάννης βρέθηκε στη Δυτική Ρούμελη σε στρατιωτική αποστολή. Αντικρίζοντας μετά από χρόνια τον σκηνικό χώρο των μαχών της Επανάστασης σκέφτηκε ότι θα ήταν χρήσιμο, αν όχι απαραίτητο -με δεδομένο ότι η πλειονότητα των Ελλήνων ήταν αναλφάβητοι- το κείμενό του να συνοδεύεται από εικόνες που θα περιέγραφαν με το δικό τους, απλό τρόπο την Ιστορία που εκείνος κατέγραφε. Έτσι, επιστρέφοντας στην Αθήνα, όπως λέει ο ίδιος: «Πῆρα ἕνα ζωγράφο Φράγκο καὶ τὸν εἶχα νὰ μοῦ φκιάσει σὲ εἰκονογραφίες αὐτοὺς τοὺς πολέμους. Δὲ γνώριζα τὴ γλῶσσα του. Ἔφκιασε δυὸ τρεῖς, δὲν ἦταν καλές· τὸν πλέρωσα κι ἔφυγε. “ (1)

Μάχη της Γραβιάς. Το Χάνι.

“Μέσα στα απλόχωρα τοπία που ξετυλίγονται μπροστά του, ο ζωγράφος όφειλε να εγγράψει τους πολέμους, να κινήσει τα πλήθη, να προσδιορίσει την αριθμητική δύναμη των αντιπάλων, να δείξει την διάταξη των ομάδων, να επισημάνει τους αρχηγούς, ακόμα και να παρεμβάλει ανεκδοτικά επεισόδια. Η χαρτογραφική ερμηνεία του χώρου και οι μικρογραφικές απεικονίσεις των εμψύχων και των αψύχων ήταν κιόλας δοσμένες από την ίδια τη σύλληψη του έργου. Μ` άλλα λόγια ο ζωγράφος έπρεπε να διαθέτει μια ζωγραφική γλώσσα που θα ήταν το ισοδύναμο του αφηγηματικού λόγου του Στρατηγού. Μια γλώσσα λαϊκή, απροσποίητη και δραστική, με σύνταξη απλή, παρατακτική και λαγαρή. Όπως ο Μακρυγιάννης, έτσι κι εκείνος θα ήταν ελεύθερος να μεταπηδά από τη γενική εποπτεία στο ανέκδοτο, να παραβιάζει την ενότητα του τόπου και του χρόνου και να ιεραρχεί τα πράγματα ηθικά και συναισθηματικά, όχι λογικά και φυσιοκρατικά. Να γιατί ο Μακρυγιάννης σχόλασε το Φράγκο ζωγράφο. Δε γνώριζε τη γλώσσα του δηλώνει· και φυσικά κυριολεκτεί. Είναι όμως θεμιτό να ευρύνουμε το νόημα της δήλωσης. Ο Μακρυγιάννης δε γνώριζε ούτε τη γλώσσα ούτε το ζωγραφικό ιδίωμα του Φράγκου.” (2)

Η μάχη των Μύλων της Ναυπλίας

Κι ο Μακρυγιάννης συνεχίζει: Ἀφοῦ ἔδιωξα αὐτὸν τὸν ζωγράφο, ἔστειλα κι ἔφεραν ἀπὸ τὴ Σπάρτη ἕναν ἀγωνιστή, Παναγιώτη Ζωγράφο τὸν ἔλεγαν [...] ἤφερε καὶ δυό του παιδιά· καὶ τοὺς εἶχα στὸ σπίτι μου ὅταν ἐργάζονταν. Κι αὐτὸ ἄρχισε ἀπὸ τὰ 1836 καὶ τελείωσε τὰ 1839. Ἔπαιρνα τὸ ζωγράφο καὶ βγαίναμε στοὺς λόφους καὶ τὄλεγα: ῾Ἔτσι εἶναι ἐκείνη ἡ θέση, ἔτσι ἐκείνη· αὐτὸς ὁ πόλεμος ἔτσι ἔγινε· ἀρχηγὸς ἦταν τῶν Ἑλλήνων ἐκεῖνος, τῶν Τούρκων ἐκεῖνος...᾿» (1)

 

Μάχαι Άργους Αγιονορίου Κορίνθου

« Λαϊκός ζωγράφος, αγιογράφος της μεταβυζαντινής λαϊκής παράδοσης, αγωνιστής και ο ίδιος, ο Παναγιώτης Ζωγράφος ήταν ιδανικά προικισμένος για να αισθητοποιήσει τα οράματα του Στρατηγού. Οι αρχέτυπες εικόνες που είχαν στο πνεύμα τους κατάγονταν απ’ τον ίδιο πολιτισμό˙ έναν πολιτισμό λαϊκό αλλά αυτάρκη, ζωογονημένο από ένα πλούσιο παρελθόν που είχε περάσει μέσα στους φορείς του, όχι σαν ξηρή ιστορική μνήμη, αλλά σαν ύφος ζωής, σαν παραδομένη τεχνική και καλαισθησία»(2)

Α. Μάχη των Ελλήνων κατά των Τούρκων εις την γέφυραν της Αλαμάνας.Β. Εις την Αγίαν Μαρίνα εις Στυλίδα. Γ. Εις το Πατρακήτσι.

"Οἱ εἰκόνες αὐτές, ποὺ ἔγιναν μὲ τὸ χέρι τοῦ Παναγιώτη Ζωγράφου, καὶ μὲ τὸ «στοχασμὸ» τοῦ Μακρυγιάννη, εἶναι ἀπὸ τὰ πιὸ πολύτιμα κι ἀπὸ τὰ πιὸ ζωντανὰ μνημεῖα ποὺ ἔχομε τῆς λαϊκῆς μας ζωγραφικῆς -θέλω νὰ πῶ ἀπὸ τὰ μνημεῖα ἐκεῖνα ποὺ ξεσκεπάζουν ξαφνικὰ ἐκθαμβωτικὲς περιοχὲς τῆς ψυχῆς τοῦ λαοῦ μας. 

Οἱ ζωγραφιὲς αὐτὲς ποὺ παρασταίνουν μ᾿ ἐξαιρετικὴ ἀκρίβεια τὶς μάχες ποὺ θέλουν ν᾿ ἀποδώσουν -πολλὲς φορὲς σὰν ἕνα στρατιωτικὸ ντοκουμέντο- εἶναι συνάμα μία χαρὰ τῶν ματιῶν. Εἶδα ἄνθρωπο νὰ δακρύζει τὴν πρώτη φορὰ ποὺ τὶς ἀντίκρυσε. Κάποτε σοῦ θυμίζουν λαϊκὰ κεντήματα, ὅπως λ.χ. ἡ ἔξοχη πολιορκία τοῦ κάστρου τῆς Ἀθήνας· κάποτε σὲ ξαναφέρνουν σὲ περιβόλια ποὺ ἔμειναν χλωρὰ ἀπὸ τὴν ὥρα ποὺ τὰ πρωτοεῖδε ὁ τεχνίτης· κάποτε σὲ κάνουν ν᾿ ἀνασαίνεις τὴν ἀτμόσφαιρα μαγείας καὶ φόβου τοῦ παραμυθιοῦ τῶν παιδικῶν χρόνων· εἶναι μία πρωτάκουστη καὶ συνάμα μία πολὺ παλιὰ ραψῳδία." (3)

Μάχη της Λαγκάδος Κομπότι και Πέτα.

Ο Παναγιώτης Ζωγράφος “ Χαρτογραφεί ανεπιτήδευτα, χωρίς να προσφέρει μιαν ακόμα προσωπική ανάγνωση, μακριά από το métier μιας ψευδαισθησιακής ζωγραφικής, αλλά με αυτό που προσιδιάζει σε έναν λαϊκό τεχνίτη με συγκεκριμένες προσλαμβάνουσες και φορέα μιας ορισμένης βυζαντινότροπης παράδοσης, η οποία προκρίνει, μεταξύ άλλων, την επιπεδότητα του πίνακα, την «ισότητα» των μορφών ή την απέριττη -ίσως αφελή- και «άδολη» εξιστόρηση. Τούτο το τελευταίο, ήταν μέλημα του Μακρυγιάννη και ο Ζωγράφος ταυτίστηκε μαζί του.” (4)

Μάχη και πρώτη πολιορκία των Αθηνών

Από τους 24 πρωτότυπους πίνακες, κατασκευάστηκαν 4 πλήρεις σειρές αντιγράφων σε χαρτί στράτζο, διαστάσεων 0,64 x0,50 με την τεχνική της υδατογραφίας.Τους πίνακες αυτούς ο Μακρυγιάννης τους έδειξε για πρώτη φορά σε επίσημο γεύμα στο σπίτι του. Από τις 4 σειρές των αντιγράφων ο Μακρυγιάννης χάρισε τις τρεις στους Πρέσβεις της Αγγλίας, της Γαλλίας και της Ρωσίας ενώ μία σειρά πρόσφερε στον βασιλιά Όθωνα. Οι καλές κριτικές που δέχτηκε και ο ενθουσιασμός των συναγωνιστών του και των άλλων ομοτράπεζων, ενίσχυσαν την σκέψη του Στρατηγού για την έκδοση ενός λευκώματος προκειμένου να δοθεί η δυνατότητα της απόκτησής του από πολλούς. (5)

Η Γέφυρα της Αλαμάνας και ο θάνατος του Αθανασίου Διάκου

«Μέρος των πολέμων της Ελλάδος, σχεδιασθέντων κατά στοχασμόν, υπαγόρευσιν και δι' ιδίων εξόδων του Συνταγματάρχου Μακρυγιάννη πρός ευχαρίστησιν των Ελλήνων και ευεργετών μας Φιλελλήνων». Με αυτή τη στερεότυπη επιγραφή ο Μακρυγιάννης συνόδευσε τις εικόνες που ο νους του είχε συλλάβει για να ιστορήσει τονΑγώνα.(6)

πηγές:

1.Στρατηγού Μακρυγιάννη, Απομνημονεύματα

2.Μαρίνα Λαμπράκη Πλάκα, “Εικονογραφία του Αγώνα” από το αφιέρωμα “Ιωάννης Μακρυγιάννης 200 χρόνια από τη γέννησή του” που δημοσιεύτηκε στην ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ της 8ης Ιουνίου του 1997. 

3.Γιῶργος Σεφέρης: Ἕνας Ἕλληνας - ὁ Μακρυγιάννης«Δοκιμές», ἔκδ. Ἴκαρος, Ἀθῆναι 1981

4.Κώστα Χριστόπουλου, Ο Μακρυγιάννης, ο Ζωγράφος και η νεοελληνική τέχνη

5.Μακρυγιάννη Ιωάννη – Ζωγράφου Παναγιώτη (Εικόνες του Αγώνος)

6.Στοχασμός Μακρυγιάννη. Χειρ Παναγιώτη Ζωγράφου. Εικονογραφία του Εικοσιένα, Εκδόσεις της Εθνικής Τράπεζας της Ελλάδος

οι εικόνες από εδώ 

Η πρεμιέρα της πλατείας

Στην Αμαλίας το πλήθος είναι αδιαπέραστο και πάλλεται σαν ένα σώμα. Μουσκεύεις στην προσπάθεια να προχωρήσεις· σε κάθε βήμα στον δικό σου ιδρώτα προστίθεται και ο ιδρώτας των άλλων. Στο κάτω μέρος της πλατείας η συνέλευση έχει αρχίσει, ενώ στο πάνω, συνθήματα, παλάμες με ένταση σε έκταση και λέιζερ στοχεύουν τα κλειστά παράθυρα της Βουλής. Κοιτάζω αφηρημένος τα πράσινα σχέδια που χορεύουν στο ρυθμό των συνθημάτων, τις σημαίες που ανεμίζουν στη νύχτα. Με ένα περίεργο τρόπο, ξαφνικά, οι εξωτερικοί ήχοι σιγούν και δύο ξέμπαρκες λέξεις “...έδραμε λυσίκομος...” (1) ξεπηδούν από το πουθενά. Η εικόνα σταδιακά θολώνει και...

...μια αλαφιασμένη γυναικεία φιγούρα με μακρύ άσπρο νυχτικό, τα μαλλια λυτά, ίσως ξυπόλυτη, διασχίζει σχεδόν τρέχοντας σκοτεινούς διαδρόμους και φτάνει σε μια μεγάλη φωτισμένη αίθουσα όπου ένας άντρας “κάτωχρος εξ οργής συνδιασκέπτετο μετά των υπασπιστών και των αυλικών” (1). Απ` έξω ηχούν φωνές όλο και πιο δυνατές, όλο και πιο αποφασιστικές, συντονισμένες σε ένα και μοναδικό, αδιαπραγμάτευτο σύνθημα: “Ζήτω το Σύνταγμα”.

Θες ο χώρος, θες το πλήθος, θες ο συνδυασμός τους, από το καλοκαίρι του 2011 ἔδραμον κι εγώ στο φθινόπωρο του 1843, λυσίπνοος από το άλμα 168 χρόνων και η ξέχειλη πλατεία Συντάγματος έγινε ξαφνικά η “απομακρυσμένη” από το ζωτικό κέντρο της νεαρής πρωτεύουσας, “πλατεία Ανακτόρων ή Παλατίου που το 1845 ακόμα χαρακτηρίζεται σαν open space...”(2)

Η χωροθέτηση των ανακτόρων άλλαξε στίγμα αρκετές φορές(3) όμως “ τελικώς επικράτησε η γνώμη του Βαυαρού Gärtner να τοποθετηθούν στην ανατολική πλευρά της πόλεως, εις τον άξονα της οδού Ερμού, όπου πράγματι ανηγέρθησαν κατόπιν τροποποιήσεως του σχεδίου της πόλεως δια της δημιουργίας της σημερινής πλατείας Συντάγματος και της χαράξεως της λεωφόρου Αμαλίας” (4)

Η Αμαλίας αδιαπέραστη, δονείται.

Τώρα και τότε. Τώρα για μέρες στη σειρά, τότε για μια νύχτα. Τη νύχτα που ξημέρωνε η 3η Σεπτεμβρίου του 1843. Κοινά σημεία, ο χώρος, το πλήθος και η αγανάκτηση. Και μια ανατριχιαστική “λεπτομέρεια”: “η εξέγερση ξέσπασε στην Αθήνα τη μέρα της επικύρωσης της οικονομικής σύμβασης του Λονδίνου, που εκχωρούσε όλους τους πόρους της Ελλάδας στην εξυπηρέτηση του δανείου.”(5) Το καλοκαίρι του 1843 ο Όθωνας είχε κηρύξει επίσημα πτώχευση -τη δεύτερη στην ιστορία του Ελληνικού κράτους- εκλιπαρώντας τις προστάτιδες δυνάμεις για πίστωση.

“Μίαν ἡμέρα τὸν Ἄγουστον μήνα τὰ 1843” εξιστορεί ο πρωτεργάτης της εξέγερσης, στρατηγός Μακρυγιάννης “ἀνταμώνω τὸν Καλλέργη εἰς τὸ παζάρι, τοῦ λέγω· Καϊμένε Καλλέργη, σὲ τόσους ἀγῶνες τῆς πατρίδας κιντυνέψαμεν καὶ ἤμαστε ὡς ἀδελφοί· τώρα οὔτε μὲ γνωρίζεις, οὔτε σὲ γνωρίζω. Ἐπιθυμοῦσα ν᾿ ἀνταμωθοῦμεν μίαν ἡμέρα. Μοῦ λέγει, τὸ δείλι ἔρχομαι εἰς τὸ σπίτι σου κι᾿ ἀνταμωνόμαστε. Σηκώθη καὶ ἦρθε. Μπήκαμεν εἰς ὁμιλία διὰ τὰ δεινά της πατρίδας...”(6) Την προσέγγιση του συνταγματάρχη του ιππικού Δημήτριου Καλλέργη, στρατιωτικού διοικητή της Αθήνας που τέθηκε άξιος επικεφαλής των επαναστατών ακολούθησαν κι άλλες τόσο στρατιωτικών και παραγκωνισμένων οπλαρχηγών της Επανάστασης του `21 όσο και πολιτικών με σημαντικότερους τους Α. Μεταξά και Α. Λόντο αρχηγών του ρωσικού και αγγλικού κόμματος αντίστοιχα.

Τα “δεινά” που αναφέρει ο Μακρυγιάννης συνόψιζαν τη δραματική κατάσταση στην οποία είχει περιέλθει ο τόπος. Τα αιτήματα της εξέγερσης που σχεδιάζονταν να εκδηλωθεί με πολιορκία των Ανακτόρων ανήμερα της εθνικής επετείου της 25ης Μαρτίου την επόμενη χρονιά, ήταν η παραχώρηση συντάγματος και η εκδίωξη των Βαυαρών. Παρά την άκρα μυστικότητα της προσέγγισης νέων μελών, διέρρευσαν πληροφορίες για το κίνημα -η κυβέρνηση και ο Όθωνας δεν είχαν προλάβει να λάβουν τα απαραίτητα μέτρα για την αποτροπή του- οπότε αποφασίστηκε η επίσπευση της εκδήλωσής του.

Το βράδυ της 2ας Σεπτεμβρίου, ο Καλλέργης πήγε στο θέατρο ώστε να παραπλανήσει κατασκόπους που τυχόν τον παρακολουθούσαν, στη συνέχεια επισκέφτηκε τον Μακρυγιάννη στο σπίτι του -όπου μόλις είχαν αρχίσει να συγκεντρώνονται άτακτοι στρατιώτες και πολίτες- και αμέσως μετά κατευθύνθηκε στο στρατώνα του πεζικού.

“Η πόλις άπασα ήτο ήρεμος, εφαίνετο κοιμωμένη και μόνο πυκναί περιπολίαι χωροφυλάκων διήρχοντο τας ερήμους οδούς.” (1) Κάποια από αυτές τις περιπολίες παρατήρησε την συνεχιζόμενη προσέλευση στο σπίτι του Μακρυγιάννη και το περικύκλωσε. Ο Καλλέργης που το πληροφορήθηκε και αποφάσισε να δράσει τάχιστα. Μίλησε στη φρουρά “εξορκίζων αυτήν να συνδράμη το Έθνος, ίνα απαλλαγή της καταστάσεως εις ην έριψεν αυτό η απολυτοφροσύνη του βασιλέως και η επικρατούσα ξενοκρατία” (1) και υψώνοντας το ξίφος του φώναξε πρώτος: “Ζήτω το Σύνταγμα”. Αμέσως μετά διέταξε έναν λόχο ακροβολιστών να διαλύσει την πολιορκία στο σπίτι του Μακρυγιάννη και μερικούς άλλους άντρες να ανοίξουν τις φυλακές του Μεντρεσέ. 'Εστειλε επίσης αποσπάσματα να καταλάβουν το  νομισματοκοπείο, την Εθνική Τράπεζα, το Δημόσιο Ταμείο και τα υπουργεία. 

Στη μια ακριβώς την νύχτα, μετά το σύνθημα που ήταν δύο πυροβολισμοί στον αέρα, ο Καλλέργης ξεκίνησε με 2.000 στρατιώτες προς τα ανάκτορα. Οι ζητωκραυγές, οι μουσικές και τα συνθήματα των στρατιωτών καθ` οδόν, ξυπνούσαν τους πολίτες οι οποίοι μετά από λίγο ακολουθούσαν τον στρατό.

Οι ζητωκραυγές ξύπνησαν όμως και τη βασίλισσα Αμαλία η οποία σε επιστολή (7) προς τον πατέρα της περιγράφει τη νύχτα της εξέγερσης: “Σιγά σιγά άρχισαν να πέφτουν συνθηματικοί πυροβολισμοί... Φωτιές ήταν αναμμένες στα βουνά και ένα φοβερό βουητό ακουγόταν από την πόλη... Τρομερή ήταν η στιγμή που τα στρατεύματα πλησίασαν. Ιππικό, τάγματα ακροβολιστών και πεζικό πλησίασαν όλοι και φώναζαν με φοβερά ουρλιαχτά 'ζήτω το Σύνταγμα'. Ηταν μία και μισή.”

Εκείνη την ώρα με εντολή του βασιλιά βγήκαν από τα ανάκτορα για διαπραγματεύσεις με τους στασιαστές, ο υπασπιστής του Όθωνα Γ. Γαρδικιώτης και ο υπουργός των στρατιωτικών Α. Βλαχόπουλο, οι οποίοι με διαταγή που Καλλέργη συνελήφθησαν αμέσως. Στο μεταξύ -με ένα νεκρό χωροφύλακα από τη συμπλοκή- είχε λυθεί η πολιορκία στο σπίτι του Μακρυγιάννη· “Εὐτὺς κι᾿ ἐγὼ ἄφησα τὴν ἀναγκαία φρουρὰ καὶ πῆγα κι᾿ ἐγώ. Βγαίνοντας ἔξω μ᾿ ἀκολούθησαν ὅλοι οἱ πολίτες. Ἦρθαν κι᾿ ἀπὸ τὰ χωριά, ὁποῦ τοὺς εἶχα παραγγείλη. Καὶ μᾶς πῆραν εἰς τὰ χέρια ὅλους ὁ λαός. Χάλευαν νὰ μποῦνε ἀπὸ τὰ παλεθύρια εἰς τὸ Παλάτι. Τότε τοὺς μίλησα νά ῾χουν τὴν μεγαλύτερη ἀρετὴ καὶ πατριωτισμόν"(6)

-Μεγαλειότατε, ευδοκήσατε να ικανοποιήσετε την αίτησιν 
του στρατού και του λαού, ομογνωμόνως ζητούντων Σύνταγμα.

Ο Όθωνας, φοβούμενος για τα χειρότερα, “απέστειλε εκ της οπισθίας θύρας των ανακτόρων” τον Στάινστορφ, τον διαγγελέα του, να διατάξει τον λοχαγό του πυροβολικού Σχινά να φέρει τα πυροβόλα, όμως ο Σχινάς συντάχθηκε με τους επαναστάτες, ενώ στρατιωτικό τμήμα κατ` εντολή του Καλλέργη εξανάγκαζε σε υποχώρηση ομάδα ιππέων της χωροφυλακής που είχε αποκλείσει την οδό Ερμού εμποδίζοντας τη διέλευση του πλήθους που ανηφόριζε για τα ανάκτορα. Πλήθος “όπερ το κατ` αρχάς μεν φόβω συσχεθέν έμενε απαθές, είτα δε, εγκαρδιωθέν υπό των ανδρείων Κρητών οπλαρχηγών και πολεμιστών της τελευταίας ατυχούς επαναστάσεως, εζητωκραύγαζε: Ζήτω το Σύνταγμα! Ζήτω ή Κρήτη! Και πάντες ησπάζοντο αλλήλους δακρύοντες.”(1)

Στις 3 τα ξημερώματα διέσχισαν στην πλατεία των ανακτόρων επευφημούμενοι από τον στρατό οι πολιτικοί αποστάτες, μέλη του Συμβουλίου Επικρατείας Α.Μεταξάς, Α. Λόντος, Κ. Ζωγράφος και Ρ. Τσωρτς και μετά από σύντομη συνεδρίαση με τους υπόλοιπους συμβούλους που κλήθηκαν εσπευσμένα επικύρωσαν τις επαναστατικές πράξεις. Το συμβούλιο αναγνώρισε το κίνημα, καθόρισε την σύγκληση Εθνοσυνέλευσης και διόρισε επιτροπή η οποία αμέσως μετά παρουσίαζε τις αποφάσεις του στον Βασιλιά.

λαϊκή ζωγραφιά της επανάστασης του 1843  (2)

Δώδεκα ώρες αργότερα, στις 3 το μεσημέρι της 3ης Σεπτεμβρίου του 1843, το συγκεντρωμένο πλήθος και ο στρατός άφηνε την πλατεία. Η μακρά εκείνη νύχτα επέβαλε τη μεταβολή της απόλυτης σε συνταγματική μοναρχία· το πρώτο μικρό βήμα προς τη Δημοκρατία. Το μοναδικό σύνθημα της εξέγερσης δικαίως αντικατέστησε το όνομα της πλατείας. Ο Όθωνας είχε τελικά υποκύψει. Το πρώτο διάταγμα που υπέγραψε όριζε ότι σε τριάντα το πολύ ημέρες θα καλούσε Εθνική Συνέλευση “δια να συντάξει μετ` αυτής το Σύνταγμα”. Το δεύτερο ήταν ο διορισμός των νέων υπουργών της κυβέρνησης που προεχόταν από όλα τα κόμματα. Υπέγραψε επίσης διάταγμα για την απομάκρυνση των ξένων που υπηρετούσαν στις κρατικές υπηρεσίες.

Σε αυτό το σημείο κανονικά θα υπήρχε ένας σοβαρός επίλογος, αντάξιος ενός ποστ με ετικέτα "ιστορία" όμως η ώρα πέρασε και πρέπει σιγά σιγά να ετοιμάζομαι για το Σύνταγμα. Σήμερα νομίζω ότι θα είναι μαζί μας στις πλατείες “ομογνωμόνως” ο Μακρυγιάννης, ο Καλλέργης, ο Σχινάς κι όλοι οι άλλοι που που έκαναν τότε το πρώτο βήμα για τη Δημοκρατία, στη μεγάλη πρεμιέρα της πλατείας. 

Σημειώσεις - βιβλιογραφία.

1.Από την περιγραφή των γεγονότων της νύχτας 2 προς 3 Σεπτεμβρίου 1843 των ιστορικών Κυριακίδη και Ευαγγελίδη, που περιλαμβάνεται στην Ιστορία της Νεώτερης Ελλάδας του Τάσου Βουρνά, Εκδόσεις Αδελφών Τολίδη (σελ 278-282)
2.Ματούλα Χ. Σκαλτσά, Κοινωνική ζωή και δημόσιοι χώροι κοινωνικών συναθροίσεων στην Αθήνα του 19ου αιώνα, Θεσσαλονίκη 1983 (σελ 195)

3. Tο αρχικό σχέδιο των Κλεάνθη και Schaubert τα τοποθετούσε στην πλατεία Ομονοίας, του Klenze στον Κεραμεικό, ενώ o Schinkel πρότεινε να χτιστούν πάνω στον ιερό βράχο της Ακρόπολης!

4. Ι Τραυλού, Πολεοδομική εξέλιξις των Αθηνών, εκδόσεις ΚΑΠΟΝ Αθήνα 1993 (σελ 241)

5. Ν. Σβορώνος, Επισκόπηση της νεοελληνικής ιστορίας, Θεμέλιο, Αθήνα, 1986

6. Μακρυγιάννη, Απομνημονεύματα, εκδόσεις Α. Καραβία

7. Ανέκδοτες επιστολές της βασίλισσας Αμαλίας στον πατέρα της 1836-1853, επιμέλεια Μπουσέ Βάνα, Μουσέ Μιχαελ εκδ. Εστία 2011

8. Κώστα Η. Μπίρη, Αι Αθήναι, εκδ. ΜΕΛΙΣΣΑ, Αθήνα 1996 (η δεύτερη και η τέταρτη εικόνα)

η παραπάνω ανάρτηση είναι η συμμετοχή του τσαλαπετεινού, στο δια-ιστολογικό αφιέρωμα με θέμα “Η δημοκρατία στις πλατείες” στο οποίο οι εμπνευστές Silent και βιβλιοθηκάριος, παρέσυραν τους:

1. Ψαροκόκαλο: Η δημοκρατία στις πλατείες....(;)
2. Αναγεννημένη: Για την πλατεία (και την κάθε πλατεία)
3. Krotkaya: επανοικειοποίηση της πλατείας
4. Κυνοκέφαλοι: Στην πλατεία αλαφιάζονται οι μικρές παρέες
5. Ιχνηλασίες: Η δημοκρατία στις πλατείες
6. ο Βιβλιοθηκάριος: Η πλατεία Δημοκρατίας και τα αγάλματα
7. Εξεγερμένο το 2009: Πάμε πλατεία;
8. Rubies and Clouds: Πλατεία πλατιά
9. Κουπέπκια ατάκτως τυλιγμένα: Οι πλατείες κι οι πορείες
10. Ο Δύτης των Νιπτήρων: Στην πλατεία
11. Silentcrossing's Blog: Το '29 σε μια πλατεία
12. Roadartist... in Athens: Πλατείας λέξεις
13. Μπαμπάκης: το πληθος στην πλατεία
14. Latecomer: Της πλατείας μου η σημαία
15. Του κανενός το ρόδο: μισό αιώνα, μισό ζευγάρι, στην πλατεία
16. Χώρα του ποτέ-ποτέ: η πλατεία ήταν γεμάτη...
17. Ουδέν αμιγές: Πλατεία μεγάλοι,πλατεία μικροί
18. Η Ζωή στην Κατηραμένη Νήσο: η δημοκρατία στις πλατείες
19. Ιχνηλασίες (2): Η Πλατεία είναι γαμάτη
20. Butterfly's world: η Δημοκρατία στην Πλατεία
21. The Threewishes's weblog: οι δημοκρατικές πλατείες της Ελλάδας
22. Τσαλαπετεινός: Η πρεμιέρα της πλατείας