Εργασίες Συντήρησης

Στον γυναικωνίτη της Αγίας Σοφίας, υπάρχει ένα εντυπωσιακό ψηφιδωτό του 11ου αιώνα που απεικονίζει κεντρικά τον Χριστό ένθρονο, δεξιά την Αυτοκράτειρα Ζωή και αριστερά τον τρίτο σύζυγό της, τον Κωνσταντίνο Θ, το Μονομάχο, να προσφέρουν δώρα.

Η μελέτη απέδειξε ότι το πρόσωπο του Μονομάχου είναι μεταγενέστερο του αρχικού ψηφιδωτού. Το αρχικό εικόνιζε τον πρώτο σύζυγο της Ζωής, τον Ρωμανό τον Αργυρό. Δεν είναι γνωστό αν η Αυτοκράτειρα, είχε ζητήσει να απεικονιστεί και το πρόσωπο του δεύτερου συζύγου της, του νεαρού Μιχαήλ Παφλαγόνα.

Μάλλον και τότε, κατά τη διάρκεια της αντικατάστασης του προσώπου, το ψηφιδωτό ήταν προσωρινά καλυμμένο και ίσως υπήρχε επιγραφή που έλεγε: ''Μας συγχωρείτε, εκτελούνται εργασίες συντήρησης στο ψηφιδωτό". 

Ανασχηματισμός 2019: Ποιός είναι ο Θάνος Μωραϊτης, ο νέος υφυπουργός μεταφορών

Η τιμή των αγαθών

Όταν λοιπόν ο βασιλιάς εβγήκε κάποτε σε χώρο ανοικτό για να γυμνάσει τον στρατό, προσήλθε κάποιος ασπρομάλλης και προσπαθούσε να συγκαταλεχθεί με τους στρατιώτες. Τού λέει λοιπόν ο βασιλιάς: “εσύ, άνθρωπέ μου, ένας γέρος, γιατί είσαι τόσο βιαστικός να συμπεριληφθείς εις τους στρατιώτες μου;”  Και αυτός τού είπε εύστοχα: “είμαι πολύ πιο δυνατός σ` αυτή την ηλικία παρά όταν ήμουν νέος”. Όταν ο βασιλιάς τον ρώτησε: “και πώς συμβαίνει αυτό;” απάντησε “ενώ παλιότερα το στάρι αξίας ενός νομίσματος το φόρτωνα σε δύο μουλάρια, στα χρόνια της δικής σου βασιλείας το σιτάρι που πουλιέται δύο νομίσματα, πανάλαφρο στους ώμους μου σηκώνω”. Κατάλαβε λοιπόν ο βασιλιάς την ειρωνεία και αναχώρησε χωρίς να ταραχθεί.

Το παραπάνω περιστατικό, από τη Χρονογραφία του Ιωάννη Σκυλίτση, αναφέρεται στον αυτοκράτορα Νικηφόρο Φωκά. Ο σπουδαίος βυζαντινός στρατηγός ανέβηκε στο θρόνο το 963 μετά το γάμο του με την αυτοκράτειρα Θεοφανώ – χήρα του Ρωμανού του Β- και παρέμεινε αυτοκράτορας ως την άγρια δολοφονία του το 969. Όπως όμως σημειώνει ο Σκυλιτσης, ο Νικηφόρος αισχροκερδούσε εις βάρος των υπηκόων του και μάλιστα σε δύσκολες περιόδους. Κι ενώ έπρεπε να φροντίσει τους πολίτες, αυτός “με δυσκολία διέθετε προς πώληση ποσότητες από το βασιλικό σιτάρι, κερδίζοντας από τη συμφορά των υπηκόων του. Και εκαυχάτο για κατόρθωμα μεγάλο, ότι, ενώ το ένα μόδιο του σταριού είχε τιμή ενός νομίσματος, αυτός επέβαλε για δύο να πωλείται.”

Αντίθετα -τονίζει ο Σκυλίτσης- ο Βασίλειος Α, ο ιδρυτής της Μακεδονικής δυναστείας, εκατό χρόνια πριν τον Νικηφόρο, όταν διαπίστωσε ότι οι πολίτες υπέφεραν σε ανάλογη περίπτωση καταστροφής της σοδειάς, αφού “εφόρτωσε με μύριες ύβρεις και κατάρες αυτούς που είναι αρμόδιοι για τις δημόσιες και τις βασιλικές φροντίδες, γιατί δεν τού γνώριζαν της σιτοδείας το πρόβλημα”, διέταξε να διατεθεί στους πολίτες σιτάρι από τις βασιλικές αποθήκες, “οι δώδεκα μέδιμνοι εις την τιμή ενός χρυσού νομίσματος”. Τιμή που ήταν 6 φορές χαμηλότερη από την τιμή της αγοράς που φυσικά λόγω της έλλειψης, είχε διπλασιάσει την κανονική τιμή.

Ιωάννου Σκυλίτση, Χρονογραφία, μτφ Διον. Μούσουρα, εκδόσεις Μίλητος. Από τον ίδιο τόμο και η μικρογραφία με θέμα το παραπάνω περιστατικό, από τον κώδικα της Μαδρίτης. (σελ 320-321 )

Διαπόμπευσις

Συνήθεια επικράτει κατά τους Βυζαντινούς χρόνους, ίνα, εις τους καταδικασθέντας δι οιονδήποτε παράπτωμα και προ της εκτελέσεως αυτής, χάριν μεγαλυτέρας προσβολής και προς παραδειγματισμόν του λαού, ενεργείται προσθέτως και η διαπόμπευσις. 

Η ποινή αύτη, δεν είναι των Βυζαντινών χρόνων εύρημα, αλλ` έχει την αρχήν της εις πολύ παλαιοτέρους χρόνους. Ήδη κατά την αρχαίαν Ελληνικήν εποχήν την ευρίσκομεν εφαρμοζομένην εν Σπάρτη, Βοιωτίαν, Κάτω Ιταλίαν και Μικράν Ασίαν.

Την διαπόμπευσην οι Βυζαντινοί εχαρακτήριζον δια της λέξεως πομπή ή πομπεία, της σεμνής ταύτης κατά την αρχαιότητα λέξεως λαβούσης, κατ` αντίφρασιν, κακήν σημασίαν, είτε ένεκα των κατά τας πομπάς γεφυρισμών και των εξ αμάξης σκωμμάτων, είτε ένεκα της απέχθειας των Χριστιανών προς τας επί των χρόνων των εξακολουθούσας πομπάς των εθνικών, καθ` άς περιήγοντο των θεών αγάλματα.

Γερμανία Ιούλιος 1935

Επειδή εν τούτοις κατά τους Βυζαντινούς χρόνους η λέξις πομπή διετήρει και την καλήν αυτής σημασίαν, δηλούσα την τε θρησκευτική πομπήν και την επίσημον παρέλασιν, ως και τον θρίαμβον, δια τούτο η διαπόμπευσις πολλάκις και ως άτιμος πομπή εχαρακτηρίζετο ή ως κακή πομπή.

Διαπόμπευση Εβραίων, Πολωνία 1940

Η πρόσθετος ποινή της διαπομπεύσεως κατά τους Βυζαντινούς χρόνους επιβάλλετο εις άτομα πάσης κοινωνικής τάξεως, ως και αμφοτέρων των φύλων. Ούτως επομπεύοντο ου μόνο πολίται της κατώτατης κοινωνικής τάξεως, αλλά και άρχοντες, πολιτικοί ή στρατιωτικοί, πολλάκις ανώτερα αξιώματα κατέχοντες, προς δε και βασιλείς ακόμη. Ουδ` εξηρούντο της ατίμου περιαγωγής, μάλιστα εις εποχάς εκκλησιαστικών ερίδων, και κληρικοί, ου μόνον οι μοναχοί και οι του κατωτέρου κλήρου, αλλά και επίσκοποι και δη και πατριάρχαι. 

Διαπόμπευσις εγίνετο κατά την Βυζαντινήν περίοδον δια κλοπήν, μοιχίαν, εμπρησμόν. Η ποινή αύτη επιβάλλετο και εις τους παιδεραστάς και φθείραντες παρθένους, αφ` ού προηγουμένως ούτοι εκαυλοκοπούντο. Κατά τους μετά την άλωσιν χρόνους γνωρίζομεν ότι και αμελείς μαθηταί δημοσία επομπεύοντο.

Γαλλία 1943-1946

Μετά την κουράν και την επάλειψιν του προσώπου του διαπομπευόμενου δια αιθάλης και πίσσας ανεβίβαζον αυτόν και κατ` αρχαίον έθιμον επί ζώου, κυρίως όνου, ίνα τον περιαγάγωσι, προς μεγαλύτερον δε χλευασμόν όπως λέγουσι τα κείμενα, “εξανάστροφα”, ούτως ώστε να βλέπει την ουράν, την οποίαν ενίοτε και εκράτει.

Life, 4.9.1944 (ευχαριστώ silez+ukuk)

Τον ούτως επί του όνου αναβιβασθέντα, ήτο δυνατόν να ενδύσωσι με ευτελές φόρεμα, αν μάλιστα ούτος ήτο ανωτέρας κοινωνικής τάξεως ή και να καταρρακώσωσι το φόρεμα το οποίον έφερεν ή και να περιβάλωσι με ράκη. Ακολουθούντες την υπό του νόμου πολλάκις εφαρμοζόμενην τιμωρίαν, της γυμνώσεως του πταίστου, την εφήρμοζον και κατά την διαπομπευσιν. Εγύμνουν δ` ου μόνον τους άνδρας αλλά και τα γυναίκας.

Ο λαός όμως μη αρκούμενος εις τα ανωτέρω, κι άλλους εφεύρισκε τρόπους. Ούτως αναφέρεται η διαπόμπευσις ατόμου φέροντος περί την κεφαλήν στέφανον εκ σκόρδων ή δίκην ταινίας εντόσθια βοών και προβάτων. Αλλά και κώδωνας εξήρτων εκ του τραχήλου του θριαμβευομένου, εξ ής συνηθείας και κατά τους μετέπειτα αιώνας επικρατούσης, προέκυψεν η φράσις “του κρέμασαν κουδούνια”

διαπόμπευση κεκαρμένου τεντιμπόι στην Αθήνα του 1958

Εν των υβριστικών σχημάτων κατά τους αρχαίους χρόνους αλλά και κατά τους μεσαιωνικούς, ήτο ο εμπτυσμός. Και τούτον λοιπόν μεταχειρίζοντο οι παρακολουθούντες ή συναντώντες την άτιμον πομπήν, πραχωρούντες δ` έτι περαιτέρω ή ήλειφον με βόρβορον το πρόσωπο του περιαγωμένου ή με κόπρον την ρίνα αυτού ή έρριπτον κατ` αυτού ούρα και αίματα και διαφόρους ακαθαρσίας, εξ ής πράξεως παρέμειναν παρ` ημίν αι φράσεις “θα σε χέσω” ή του χεσα το γάϊδαρο”. 

Αθήνα, νόμος 4000

Άλλοι, ύβριν εις την ύβρην προσθέτοντες, ύβριζον ού μόνον τον διαπομπευόμενον, σκύλον αυτόν αποκαλούντες αλλά και αισχρά ρήματα κατά των γονέω αυτού εξετόξευον και πτύοντες τον κατήρωντο και εβλασφήμουν. Οι παρακολουοθούντες την άτιμον πομπήν, μη αρκούμενοι εις τα ανωτέρω, έβαλλον πολλάκις δια λίθων τον περιαγόμενον και έτυπτον αυτόν δια ξύλων.

διαπόμπευση υπαλλήλου από τον εργοδότη Αγγλία 2011

Μαστιζόμενοι και λιθοβολούμενοι περιφέροντο ανά τας οδούς, των κηρύκων διαλαλούντων την αιτίαν της περιαγωγής και συνιστώντων εις τον λαόν να φοβήται τους νόμους και ν` απέχει αδίκων πράξεων ή να προστατεύει φαύλους, άλλως θα μαστίζεται και θα πομπεύεται ως ο προ των ομμάτων του περιαγόμενος.

διαπόμπευση στην Κίνα, Απρίλιος 2012

Ο υπάλληλος ο διαλαλών το έγκλημα, χαρακτηρίζεται ως κήρυξ ή ραβδούχος, το δημώδες όμως όνομα αυτού ήτο “πλατσάριος”. Και άλλοτε μεν ήτο είς, προηγούμενος του πομπευόμενου, άλλοτε δε δύο, ων ο είς προηγείτο, ο δ` έτερος είπετο. Οι πλατσάριοι για να προκαλέσουν προς θέαν το πλήθος, εχρησιμοποίουν σάλπιγγα, τουθ` όπερ υποδεικνύει και η σημερινή φράσις “γίνηκε βούκινο” ήτοι διεπομπεύθη. 

Αθήνα Απρίλιος 2012

Το κείμενο είναι συρραφή αποσπασμάτων από το έργο του Φαίδωνος Κουκουλέ, “Βυζαντινών βίος και πολιτισμός”, Γ` τόμος, σελ 184- 208. Εκδόσεις Παπαζήση

Εισαγωγικόν

Κερκόπορτα η χαραμάδα στις κουρτίνες αφήνει ελάχιστο φως να περάσει. Έχει αρχίσει να χαράζει. Στο μισοσκόταδο προσπαθώ να αναγνωρίσω το χώρο. Μάταια.

Στο νυσταγμένο, γεμάτο απορία “πού είμαι;” απαντά ο Απόλλωνας παραδόξως ξεκάθαρα: “..απέναντι από την πόλη των τυφλών...” 1 με τον παλιό χρησμό, τον ίδιο που έδωσε στους Μεγαρείς αποίκους όταν το 660 π.Χ με αρχηγό το Βύζαντα αναζητούσαν γη για να στεριώσουν. Το μαντείο των Δελφών τους έστειλε απέναντι από τη πόλη των τυφλών, την Χαλκιδόνα 2 που είχε ιδρυθεί κι αυτή από Μεγαρείς μόλις 18 χρόνια πριν. Γιατί δεν μπορεί παρά να ήταν τυφλοί οι κάτοικοί της, που ενώ “πρότεροι πλεύσαντες τους τόπους” δεν είδαν “τοσούτον πλούτον” 1 κι εγκαταστάθηκαν στην Μικρασιατική ακτή, αντί της ιδανικής, από κάθε άποψη, στην απέντατι όχθη του Βοσπόρου.

Κωνσταντινούπολη λοιπόν. Δωμάτιο ξενοδοχείου, Δεκέμβριος 2010.

Ένας απροσδιόριστος ήχος από το διάδρομο- σα ρόδες βαλίτσας που κυλάνε- ανασύρει έναν άλλο μακρινό ήχο. Είναι ο ήχος του δόρατος που σέρνει πίσω του ο ιδρυτής της Νέας Ρώμης, χαράσοντας ο ίδιος τα χνάρια των τειχών της πόλης για την οποία θα έγραφε αργότερα ο συνονόματός του, ο Πορφυρογέννητος των γραμμάτων: “...εστί βασιλεύουσα του τε κόσμου παντός υπερέχουσα” 3. Συνέχιζε να βαδίζει έτσι χιλιόμετρα ολόκληρα περικλείοντας με το ίχνος του δόρατος την ιδανική τοποθεσία που βρέχουν τα νερά του Κεράτιου, του Βοσπόρου και της θάλασσας του Μαρμαρά. Όταν οι συνοδοί του έδειξαν έπληκτοι με το μήκος της γραμμής στο χώμα, εκείνος απάντησε με το δικό του, δοκιμασμένο τρόπο που δήλωνε την εμπλοκή του θείου στις ανθρώπινες αποφάσεις: “Θα συνεχίσω, μέχρι ότου αυτός που βαδίζει μπροστά μου με υποχρεώσει να σταματήσω” 4 σελ 61

Καθώς ξυνπάω σιγά σιγά, το γαϊτανάκι της Ιστορίας, συνεχίζει με το τόσο απογοητευτικό για τον Ιουλιανό μήνυμα που φέρνει από το Μαντείο των Δελφών ο γιατρός και φίλος του, ο Ορειβάσιος ο Περγαμηνός: “Είπατε τώ βασιλεί, χαμαί πέσε δαίδαλος αυλά, ουκέτι Φοίβος έχει καλύβην, ου μάντιδα δάφνην, ουδέ παγάν λαλέουσαν. Απέσβετο και το λάλον ύδωρ”5 Ανακάθομαι στο κρεβάτι. Τα μάτια έχουν συνηθίσει πλέον στο μισοσκόταδο και αναρωτιέμαι ποιά θα είναι η επόμενη στάση της μνήμης.

Μα βέβαια του Νίκα και κυρίως η στάση της Θεοδώρας. Ήταν εκείνη που το Γενάρη του 532, στη σύσκεψη του αυτοκράτορα με τους συμβούλους του, ενώ έξω η Πόλη φλεγόταν επί μια βδομάδα, επενέβη με το αυστηρό “...τῷ δὲ βεβασιλευκότι τὸ φυγάδι εἶναι οὐκ ἀνεκτὸν” και κατέληξε “ὡς καλὸν ἐντάφιον ἡ βασιλεία ἐστί»6 αποτρέποντας τελικά τον Ιουστινιανό από την προσχεδιασμένη φυγή. Αν δεν είχαν ειπωθεί αυτές οι φράσεις που μας μεταφέρει ο Προκόπιος, την κρίσιμη στιγμή η εξέγερση δεν θα είχε καταπνίγει στο αίμα και βέβαια ο Ιουστινιανός δεν θα ξεκινούσε ένα μήνα αργότερα τις εργασίες για την ανέγερση της Αγίας Σοφίας, ούτε θα μπορούσε να αναφωνήσει με την ολοκλήρωσή της επτά χρόνια αργότερα το περίφημο και δικαιολογημένα περήφανο “Νενίκηκά σε, Σολομών”.

Η βοή που ακολουθεί τα θυρανοίξια του λαμπρού ναού έρχεται κατευθείαν από το διπλανό Ιππόδρομο. «Ανάτειλον Φωκά, ανάτειλον Φωκά». Το πλήθος ζητά επίμονα τον αυτοκράτορα ώστε να αρχίσουν οι αγώνες που έχει εξαγγείλει. Εκείνος όμως παραδομένος ως συνήθως στη μέθη καθυστερεί, οπότε οι κραυγές γίνονται πλέον σαρκαστικές:«Πάλιν τον καύκον έπιες, πάλιν τον νούν απώλεσας». Αυτό το τελευταίο εξοργίζει τον αυτοκράτορα που διατάζει τη σύλληψη των ενόχων. Η τιμωρία αμίληκτη- όπως άλλωστε το συνήθισε ο Φωκάς “ο μέθυσος, διεφθαρμένος και παθολογικά σκληρός που τίποτα δεν αγαπούσε πιο πολύ από τη θέα του αίματος.” 4 σελ 166

Επιλεκτική η μνήμη κάνει άλματα. Συχνά, στοιβάζει στον ίδιο σωρό σημαντικά, δευτερεύοντα ή ακόμα κι εντελώς ασήμαντα. Έτσι ξεχνάει τις λεπτομέρειες της φοβερής πολιορκίας της Κωνσταντινούπολης το καλοκαίρι του 626 ενώ ο Αυτοκράτορας Ηράκλειος ήταν με το στρατό 800 χιλιόμετρα μακριά και διατηρεί ανέπαφο το αλλαζονικό μήνυμα που έστειλε στους πολιορκημένους ο Χαγάνος 7 των Αβάρων: «Άλλως γαρ υμάς ουκ ένι σωθήναι, μη ιχθύες έχετε γενέσθαι και δια θαλάσσης απελθείν η πτερωτοί και εις τον ουρανόν ανελθείν»8

Έχει φωτίσει για τα καλά. Η βαλίτσα απέναντι μισάνοιχτη από χθες το βράδυ, η φωτογραφική μηχανή ετοιμοπόλεμη κι ο χάρτης της Πόλης ανοιγμένος στο κομοδίνο δίπλα μου. Ξεχωρίζω τη λέξη Boğaziçi να απλώνεται ανάμεσα στις δύο γέφυρες. Προτελευταία στάση- στα 1118, στη Μονή της Κεχαριτωμένης- και σηκώνομαι. Εκεί βρίσκεται η Άννα Κομνηνή, η αγέρωχη αυτή Γραικιά απομονωμένη, μετά την αποτυχημένη συνωμοσία κατά του αδελφού της, του ευσπλαχνικού Καλοϊωάννη που τη συγχώρεσε και της χάρισε τη ζωή. Σκυμμένη πάνω στα χειρόγραφα της αρχίζει να γράφει την Αλεξιάδα: “Ακάθεκτος κυλάει ο χρόνος και στην αέναη κίνησή του παρασύρει και παραλλάζει τα πάντα και τα καταποντίζει στο βυθό της αφάνειας... Αυτή τη διαπίστωση έχω κάμει εγώ, η Άννα, κόρη των βασιλέων Αλεξίου και Ειρήνης, πορφυρογέννητη και πορφυροθρεμμένη, όχι άμοιρη γραμμάτων, αλλά με σοβαρότατη σπουδή των ελληνικών". 9

Τελευταίος σταθμός, η μέρα της Άλωσης. Ο Μωάμεθ ο Β, στα εικοσιένα του χρόνια κυριεύει τη Πόλη κι η ιστορία του αποδίδει το προσωνύμιο του Πορθητή. Το βράδυ της 29ης Μαϊου φτάνει πεζός από την Αγία Σοφία (4 σελ571) στο παλιό παλάτι των Αυτοκρατόρων που είχε θεμελιώσει ο Μέγας Κωνσταντίνος. Εκεί, λέγεται10 ότι περιπλανήθηκε αρκετά στις ερειπωμένες αίθουσες. Κάποια στιγμή τον άκουσαν να ψιθυρίζει τους στίχους ενός Πέρση ποιητή. «Η αράχνη υφαίνει τα πέπλα της στο παλάτι των Καισάρων. Η κουκουβάγια καλεί τους φρουρούς στα κάστρα της Αφρασιγιάμπ»

Σηκώνομαι από το κρεβάτι κι ανοίγω διάπλατα τις κουρτίνες. Ασπρόμαυρη μέρα, αλλά ο Βόσπορος με τα ασήμια του απλώνεται μπροστά μου. Απέναντι η Ασιατική ακτή. Κι ακριβώς από κάτω, το Dolmabahçe Sarayı. Μετά από ένα τέταρτο βγαίνω από το ξενοδοχείο.

Εις την Πόλη, λοιπόν! Εις την Πόλη!

Σημειώσεις

1.Στράβωνα, Γεωγραφικά 7, 6, 2, 1

2.Το σημερινό Kadıköy

3.Γιατί το Βυζάντιο Ε. Γλύκατζη Αρβελέρ, σελ 144

4.Σύντομη Ιστορία του Βυζαντίου J.J. Norwich

5.Μετάφραση: «Να πείτε στον βασιλιά ότι στο χώμα βρίσκεται ο έντεχνος αυλός, ο Φοίβος δεν έχει πια κατοικία, ούτε δάφνη μαντική, ούτε πηγή ομιλούσα. Χάθηκε και το νερό που μιλούσε»

6.Μετάφραση: “... ένας αυτοκράτορας δεν θα ήταν ανεκτό να γίνει φυγάς...η πορφύρα είναι το ευγενέστερο σάβανο.» Προκόπιος, Ὑπὲρ τῶν πολέμων, 1, 24, 33.

7.Ο ηγεμόνας βαρβαρικών φυλών και κυρίως των Αράβων και των Χαζάρων.

8.από το Πασχάλιο Χρονικό αγνώστου, γράφτηκε περί το 630

9.Μετάφραση Αλόη Σιδέρη

10.Από τον Μιχαήλ Κριτόβουλο στο έργο του Ξυγγραφή Ιστοριών

Μουσική: Yansımalar, του τούρκου συνθέτη και κιθαρίστα Erkan Oğur

Πολιτικές Πράξεις

Για αλλού είχα ξεκινήσει αλλά δευτερόλεπτα πριν τη λήξη του αγώνα-βλέπε ανάρτηση- έφτασε εκπληκτική assist πάσα από τον πιτσιρίκο και ενστικτωδώς έκανα follow αποφεύγοντας το ανελέητο screen που μου έκανε το θέμα που είχα για σήμερα.

Ο πιτσιρίκος προηγουμένως, πήρε την πάσα του από την ομιλία του Προέδρου της Δημοκρατίας στη διάρκεια του γεύματος που παρέθεσε χθες στα μέλη της Διαρκούς Ιεράς Συνόδου, με αφορμή τον εορτασμό της Κυριακής της Ορθοδοξίας ο οποίος απευθυνόμενος στον Αρχιεπίσκοπο Ιερώνυμο είπε: «Ζούμε σε εποχή μεγάλης οικονομικής κρίσης, κρίσης που οφείλεται στην ανθρώπινη απληστία αλλά και στην αδυναμία των κρατών να την ελέγξουν... Σήμερα, λοιπόν, η κοινωνική διάσταση της Ορθοδοξίας είναι εξαιρετικά σημαντική»

Θα σταθώ όμως σε ένα απόσπασμα μιας άλλης ομιλίας , του Πανηγυρικού της ημέρας που εκφώνησε ο Θεσσαλονίκης Άνθιμος και η οποία δεν είχε την τύχη να προβληθεί στα σημερινά δημοσιεύματα. Το απόσπασμα αυτό αναφέρεται κατά σύμπτωση στο μακρινό καλοκαίρι του 626 και στο ρόλο που διαδραμάτισε ο Πατριάρχης Σέργιος στη δραματική πολιορκία της Κωνσταντινούπολης.

« Η παρουσία του Πατριάρχου Σεργίου μετά των ακολούθων του και την περιφερομένη δια των χειρών του εικόνα της Παναγίας εις τα τείχη της Κωνσταντινουπόλεως προς εμψύχωση των αγωνιστών, ενώ ο αυτοκράτωρ επολεμούσε εναντίον των Περσών, έσωσε την περίφημη Πόλη με την επέμβαση της θείας δυνάμεως στον Κεράτιο Κόλπο, όπου κατεστράφη ο στόλος των Αβάρων επιδόξων κατακτητών. Λέτε να ήταν ανάμειξη στην πολιτική η πράξη αυτή του Πατριάρχου Σεργίου;»

Θα αφήσω το ρητορικό ερώτημα του Σεβασμιότατου να αιωρείται- ως οφείλει άλλωστε κάθε ρητορικό ερώτημα- και θα γυρίσω μερικές σελίδες πίσω στην Ιστορία της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας – στην οποία δε φανταζόμουνα ότι θα επέστρεφα τόσο σύντομα- και συγκεκριμένα στο 619. Ήταν η χρονιά που ο Ηράκλειος σήκωσε τα χέρια ψηλά απελπισμένος από την τραγική κατάσταση του κράτους, που είχε αναλάβει ανατρέποντας τον προηγούμενο αυτοκράτορα και σφετεριστή του θρόνου, Φωκά.

Ίσως κανείς από τους προκατόχους του Ηρακλείου δεν είχε κληρονομήσει μια τόσο απελπιστική κατάσταση: Τα ταμεία ήταν άδεια από την κακοδιαχείριση και τη διαφθορά, Άβαροι και Σλάβοι είχανε κατακλύσει τα Βαλκάνια ενώ οι φωτιές από το Περσικό στρατόπεδο στη Χαλκιδόνα ήταν ορατές από την απέναντι ακτή του Βοσπόρου.

Εκείνη τη κρίσιμη στιγμή ο Πατριάρχης Σέργιος δε περιορίστηκε στην ηθική στήριξη του Αυτοκράτορα, αλλά προέβη χωρίς κανένα απολύτως δισταγμό σε μια άκρως πολιτική πράξη. Όχι μόνο πρόσφερε τα πολύτιμα σκεύη των εκκλησιών για να κοπούν νομίσματα αλλά έθεσε όλη την εκκλησιαστική και μοναστηριακή περιουσία στη διάθεση του κράτους.

Όταν χρησιμοποιούμε ιστορικές αναφορές για να ενδυναμώσουμε τα επιχειρήματά μας, επιλέγουμε αυτές που εξυπηρετούν καλύτερα τους στόχους μας. Αν όμως παρακάμψουμε το γενικό πλαίσιο των αναφορών μας, αν σκόπιμα ή τυχαία αγνοήσουμε ιστορικά γεγονότα που γειτνιάζουν απόλυτα μεταξύ τους, αν προβάλουμε ένα σημείο μιας βιογραφίας αφήνοντας παράλληλα άλλα εξ ίσου σημαντικά στο σκοτάδι, τότε η άμυνα γίνεται ευάλωτη και μια καλή assist μέσα στη ρακέτα μπορεί να οδηγήσει σε κάρφωμα με follow.


Οι εικόνες από τη Σύντομη Ιστορία του Βυζαντίου του J.J Norwich, από τις εκδόσεις Γκοβόστη, 1999
Η Μουσική: Small Tribute του Howard Shore, από την ταινία “The Departed” 2006

Έξι σημεία, τρεις αρνήσεις και μία κατάφαση

Είχα αποφασίσει να νηστέψω αλλά όχι τα συνηθισμένα, γιατί όντας εγκρατής- θα μπορούσα να περιοριστώ αν όχι στο βιβλικό μενού ακρίδες και μέλι* σε καφέ και ξερό ψωμί-δε μου είναι δύσκολο.

Το δύσκολο θα ήταν να κόψω για λίγες μέρες την ανάγνωση εφημερίδων, τα δελτία ειδήσεων, ραδιοφωνικά τε και τηλεοπτικά. Με δεδομένη τη συσσώρευση ‘τοξινών’ από την πληθώρα των εισερχομένων ειδήσεων αυτή η αποτοξίνωση ήταν ακριβώς ότι χρειαζόταν ο οργανισμός μου.

Σας ορκίζομαι ότι δεν είχα ιδέα για τις παραινέσεις ρωμαιοκαθολικών επισκοπών στην Ιταλία που καλούν τους πιστούς σε high-tech «νηστεία» έως το Πάσχα, ζητώντας αποχή από την αποστολή γραπτών μηνυμάτων, τις υπηρεσίες κοινωνικής δικτύωσης τύπου Facebook, τα MP3 και άλλους πειρασμούς...

Άντεξα γύρω στις 24 ώρες. Χθες βράδυ όμως ενέσκηψε ο πειρασμός την ώρα του δελτίου των οκτώ. Αντιστάθηκα όσο μπορούσα αλλά τελικά υπέκυψα…on και στη οθόνη ο Πρωθυπουργός. Διάγγελμα. Ακολούθησε ρεπορτάζ με τις δηλώσεις των πολιτικών αρχηγών κατά την έξοδό από τις συναντήσεις τους με τον πρωθυπουργό που προηγήθηκαν. Έξι σημεία, μια κατάφαση και τρεις αρνήσεις. Ωραίος τίτλος για αγγλική ταινία, αλλά το σενάριο δεν περιείχε καμία έκπληξη, καμία ουσιαστική είδηση.

Οποιοσδήποτε –όχι βετεράνος πολιτικός συντάκτης – οποιοσδήποτε απλός πολίτης θα μπορούσε μια εβδομάδα πριν αν είχε ερωτηθεί σχετικά, να είχε προβλέψει σε γενικές γραμμές τόσο το περιεχόμενο του διαγγέλματος όσο και τις δηλώσεις των πολιτικών αρχηγών- ίσως και κάποιες φράσεις αυτούσιες. Σαν να ήταν έτοιμα από καιρό το κείμενο και οι δηλώσεις, προβαρισμένα σε καθρέφτες ενώπιων συμβούλων που παρατηρούσαν και διόρθωναν λεπτομέρειες.

Καμία έκπληξη, καμία είδηση. Βέβαια πολλοί θα πούνε ότι ήταν η πρώτη φορά που έκανε σαφές ο πρωθυπουργός ότι οι συνέπειες της παγκόσμιας χρηματοπιστωτικής κρίσης πλήττουν ολοένα και πιο έντονα την Ελλάδα και πως η χώρα αντιμετωπίζει σοβαρές δυσκολίες. Πόσο διάστημα μετά την εκδήλωσή της κρίσης; Αντίστοιχο με αυτό της αντίδρασης στην υπόθεση Βατοπεδίου, είναι η πιο επιεικής απάντηση.

Επειδή είχα ήδη υποκύψει στον πειρασμό της ενημέρωσης, βούτηξα στην αμαρτία παρακολουθώντας στη συνέχεια τα δελτία των εννέα και των έντεκα. Έτσι μήπως κάτι μου είχε διαφύγει στην πρώτη προβολή. Η ίδια αίσθηση του τίποτα. Του κενού. Της καλοστημένης, χωρίς ψυχή, παράστασης που πέφτει η αυλαία και δε σου κάνει καρδιά ούτε για ένα χλιαρό χειροκρότημα.

Όχι! Τελικά υπήρχε ένα στοιχείο που μου είχε διαφύγει από το διάγγελμα και μάλιστα πολύ σημαντικό. Ήταν η πλήρης απουσία ελπίδας. Μέσα από αυτή τη σκαιή περιγραφή της κρίσης που είναι προ των πυλών, δε διαφαινόταν το παραμικρό άνοιγμα. Πλήρης ζόφος. Πλήρες αδιέξοδο.

«Άλλως γαρ υμάς ουκ ένι σωθήναι, μη ιχθύες έχετε γενέσθαι και δια θαλάσσης απελθείν η πτερωτοί και εις τον ουρανόν ανελθείν»** είπε ο Βασιλιάς των Αβάρων που πολιορκούσε την Κωνσταντινούπολη με τη βοήθεια των Περσών, το μακρινό καλοκαίρι του 626 ενώ ο Αυτοκράτορας Ηράκλειος ήταν με το στρατό 800 χιλιόμετρα μακριά.

«Δεν έχετε καμία ελπίδα…» ήταν σα να μας έλεγε ο πρωθυπουργός. Δηλαδή το μόνο που μας απομένει πια –αφού και οι ‘άλλοι’ είπαν ότι δε βάζουν πλάτη- να ψάλουμε το κοντάκιο του Ακάθιστου Ύμνου, τη Υπερμάχω Στρατηγώ όπως κάνανε τότε και τελικά σώθηκε η πόλη. Αρκεί στη θέση των δεινών να βάλουμε το υπέρογκο χρέος, τα ελλείμματα, την ανεργία…

Προφανώς όμως κάτι περισσότερο ξέρει ο πρωθυπουργός σε σχέση με τον Βρετανό ομόλογό του που καθ’ όλη τη διάρκεια της ομιλίας του, στο Κογκρέσο ο κ. Μπράουν εμφανίστηκε αισιόδοξος ότι η κρίση θα ξεπεραστεί σύντομα και η διεθνής κοινότητα θα επιδείξει πνεύμα συνεργασίας.

Προφανώς κάτι περισσότερο θα ξέρει ο πρωθυπουργός και από τον άπειρο νεοεκλεγέντα Ομπάμα που εμφανίστηκε πεπεισμένος για την ανάκαμψη της αμερικανικής οικονομίας, στη κοινή συνέντευξη τύπου που παραχώρησε με το Μπράουν μετά την πρώτη τους συνάντηση στο Λευκό οίκο στις 3/3.

Μη σας κουράσω με αντίστοιχες δηλώσεις και άλλων ηγετών που παραδέχτηκαν και περιέγραψαν χωρίς υπεκφυγές τη κατάσταση αλλά παράλληλα διατύπωσαν ξεκάθαρες, συγκεκριμένες και σοβαρές προτάσεις για την αντιμετώπιση των συνεπειών της κρίσης. Μπορεί να διαφωνείς με αυτές, μπορείς να τις αποδεχτείς ως έχουν, μπορεί να αποδειχτούν ανεπαρκείς, όμως είναι εκεί, υπάρχουν και αποτελούν ένα μπούσουλα στη φουρτούνα.

Τότε μόνο οι πολίτες πείθονται ότι οι απαιτούμενες παρατεταμένες θυσίες τους θα πιάσουν τόπο και κάποια στιγμή-κανείς δε ξέρει πότε- θα φανεί το λιμάνι. Έρευνα του Ινστιτούτου Zogby στις ΗΠΑ έδειξε ότι οι περισσότεροι Αμερικανοί πολίτες μείωσαν δραστικά τις δαπάνες για ψυχαγωγία, ταξίδια - ακόμη και αναλώσιμα και τρόφιμα, γιατί πίστεψαν ένα απλό, απλούστατο yes we can που δεν εκφράστηκε σα σύνθημα αλλά σα αξίωμα.

Κανείς δε μπορεί να συγκρίνει με ασφάλεια σήμερα τη παγκόσμια κρίση που ζούμε με το Κραχ του `29 για πολλούς και ευνόητους λόγους. Όμως οι αριθμοί λένε τη δική τους αλήθεια. Τότε, πολλοί τραπεζίτες προχώρησαν σε «βουτιά» από τα κτίρια της Γουόλ Στριτ. Εκείνη μόνο τη χρονιά σημειώθηκαν 23.000 αυτοκτονίες. Είναι πιο ψύχραιμοι οι άνθρωποι σήμερα από ότι τότε; Μπορεί. Ή μήπως η βοήθεια από τα κυβερνητικά πακέτα στήριξης δεν τους οδηγεί τόσο ‘εύκολα’ στο κενό; Και πάλι μπορεί.

Το βέβαιο είναι πάντως ότι όσα στρατηγικά σχέδια και αν τεθούν στη διάθεσή μας, όση βοήθεια κι αν φτάσει από τον από μηχανής θεό, ο καταλύτης για να αρχίσει η αντίστροφη πορεία, δεν μπορεί να είναι τίποτα άλλο, εκτός της ελπίδας.

Έτσι θα ήταν καλό τελικά οι γιατροί να συστήνουν αφωνία όχι μόνο στους ηγέτες που συναγωνίζονται τους μέντορές τους στις μαραθώνιες ομιλίες αλλά και στους άλλους, εκείνους που όχι μόνο δεν διαθέτουν προτάσεις αλλά στερούν ακόμα και την ελπίδα, καθηλώνοντας χωρίς λόγο μια χώρα που το ηθικό της έχει βρεθεί στα Τάρταρα, μπροστά στους τηλεοπτικούς δέκτες.


*(κατά Μάρκον Α 6-7)
**από το Πασχάλιο Χρονικό αγνώστου, γράφτηκε περί το 630

Οι εικόνες από τις εκλογές στις Η.Π.Α το 2008 στο Harlem, NY

Η μουσική: The Entertainer του Scott Joplin