Η ολοκλήρωση της διαδρομής

Τον Νοέμβριο του 2010, στην Κωνσταντινούπολη, δίπλα στο Kapalı Çarşı, στην αγορά των μεταχειρισμένων βιβλίων, ακριβώς έξω από τις δημόσιες τουαλέτες, εκείνος που τις φρόντιζε είχε στήσει ένα μικρό τραπέζι και πουλούσε δερματόδετα σημειωματάρια με υποκίτρινες σελίδες. Αγόρασα δύο, έναντι τριών ευρώ. Ένα για μένα κι ένα για έναν Αμερικάνο φίλο.

Τον Ιούλιο του 2011, συνάντησα τον φίλο σε ένα καφέ της οδού Canal, στην Νέα Υόρκη και τού έδωσα το σημειωματάριο. Φάνηκε ότι του άρεσε -είχα βέβαια κάποιες αμφιβολίες για το αν θα το χρησιμοποιούσε- κι έδειξε μεγάλο ενδιαφέρον για την ιστορία του που τού διηγήθηκα αναλυτικά· ειδικά για το γεγονός ότι το “μαγαζί” που το αγόρασα, ήταν ακριβώς έξω από δημόσιες τουαλέτες.

Το Δεκέμβρη του 2013, ξανασυνάντησα τον φίλο στην ΝΥ. Την στιγμή που με αποχαιρετούσε, μετά από μια ωραία περιπλάνηση στους 42 δρόμους κι ένα καφέ στο Bryant Park,  πίσω από τη δημόσια Βιβλιοθήκη, μού έδωσε ένα μικρό πακέτο. “Δώρο!” μού είπε. Τον ευχαρίστησα, το άνοιξα και είδα το σημειωματάριο από την Κωνσταντινούπολη που τού είχα χαρίσει δύο χρόνια πριν.

"Ήξερα ότι θα σ` αρέσει" σχολίασε βλέποντας το έκπληκτο ύφος μου. Δεν είπα τίποτα για να μην τον φέρω σε δύσκολη θέση. Τον ευχαρίστησα και πάλι γελώντας με τη φοβερή σύμπτωση· δεν το χρησιμοποίησε ποτέ, ξέχασε την ιστορία που του είχα πει, το θυμήθηκε όταν τού τηλεφώνησα για να βρεθούμε, σκέφτηκε ότι θα μου άρεσε, το τύλιξε και μού το χάρισε.

Μάης του 2015 και διαπιστώνω ότι έχω ξεμείνει από σημειωματάριο. Θυμάμαι το δώρο του Αμερικάνου φίλου, αλλά τελικά αποφασίζω να μην το χρησιμοποιήσω. Πιστεύω ότι το μικρό δερματόδετο σημειωματάριο με τις υποκίτρινες σελίδες, πρέπει να ολοκληρώσει τη διαδρομή του. Πρέπει να πάω πάλι στην Κωνσταντινούπολη και να το παραδώσω στον άνθρωπο από τον οποίον το αγόρασα.

Δε θα ζητήσω βέβαια να μού επιστρέψει το αντίτιμο. Θα αρκεστώ στο τσάι που θα με κεράσει όπως και την άλλη φορά. Θα καθίσουμε στα σκαμνάκια που έχει δίπλα στο τραπέζι με τα σημειωματάρια έξω τις δημόσιες τουαλέτες και θα καθώς θα πίνουμε το τσάι μας, θα του διηγηθώ αυτή την ιστορία. 

Ο δρόμος των μπαχαρικών (μου)

Χθες βρήκα τα μπαχάρια. Οι περυσινές προμήθειες από το Misir Carsisi, την Αιγυπτιακή αγορά της Πόλης, πέταξαν από το Atatürk Havalimanı στο Ελ. Βενιζέλος, έφτασαν ασφαλείς στο σπίτι αλλά έκτοτε δεν τις ξανάδα. Όσο κι αν έψαξα, δεν κατάφερα επί ένα χρόνο να τις ανακαλύψω. Ομολογουμένως ήταν μια μυστηριώδης εξαφάνιση που με είχε κάνει να πιστεύω ότι λογικά, πρέπει να εισέβαλε στο σπίτι διαρρήκτης, να απέσπασε τα πολύτιμα μπαχάρια μου και να διέφυγε χωρίς να αφήσει κανένα απολύτως ίχνος. Το σενάριο της κλοπής  σταματούσε πάντα εκεί,  στον διαρρήκτη που φεύγει βιαστικά μέσα στη νύχτα, πιθανόν γιατί δεν άντεχα την επόμενη σκηνή:  αυτή που εκείνος ο αχρείος μαγειρεύει χρησιμοποιώντας τα μπαχαρικά μου. Το ενδεχόμενο να τα είχε "σκοτώσει" σε κλεπταποδόχο το απέκλεισα εξ αρχής· δεν είναι δυνατόν να ριψοκινδυνεύει κανείς  τόσο, παρά μόνο για την απόλαυση και όχι για το κέρδος. 

Τελικά, βρέθηκαν χθες μέσα σε ένα παλιό μεταλλικό κουτί, στο βάθος ενός ντουλαπιού που σπάνια ανοίγω. Το κουτί γράφει με κόκκινα γράμματα ΜΕΖΑΠ Χαλβᾱς Πολυτελείας στο καπάκι και στο πλάι του, Θεσσαλονίκη Ἀφροδίτης 9.  Τηλ 36 90. Τετραψήφιο. Το είχα βρει πριν από χρόνια στο πατάρι της γιαγιάς μου. Ήταν σκονισμένο κι ασήκωτο. Είχα σκεφτεί το ενδεχόμενο να ήταν γεμάτο λίρες, ή κάτι άλλο εξίσου πολύτιμο. Θυμάμαι μάλιστα ότι καθυστέρησα να το ανοίξω γιατί ήθελα πρώτα να αποφασίσω τι θα έκανα με αυτόν τον αναπάντεχο θησαυρό που είχα στα χέρια μου. Κάτι άστραψε στο ημίφως του παταριού όταν έβγαλα το καπάκι μα δεν ήταν παρά τα στρας που διακοσμούσαν μερικά από τα εκατοντάδες κουμπιά που περιείχε. Πέταξα τα κουμπιά και κράτησα το κουτί με την παρήγορη σκέψη ότι δεν είχε φτάσει ακόμα η στιγμή που θα έβρισκα το θησαυρό.

Προφανώς πέρυσι έκανα τον απλό συνειρμό “πολύτιμα μπαχαρικά/ κουτί του παρ` ολίγο θησαυρού” και τα έβαλα εκεί προσωρινά, έτσι όπως ήταν συσκευασμένα στα σακουλάκια τους από τον πωλητή του Misir Carsisi. Άνοιξα ένα-ένα τα σακουλάκια, τα μύρισα και διαπίστωσα ότι δεν έχουν χάσει τη αψάδα τους. Με το μύλο έτριψα λίγο πράσινο πιπέρι πάνω στη μακαρονάδα με σάλτσα μελιτζάνας κι άλλων ζαρζαβατικών. Δεύτερης μέρας φαγητό κι η γεύση του, με μόλις λίγα τρίμματα πιπεριού, απογειώθηκε. 

Τελικά τα μπαχαρικά μου βρήκαν αισίως, έστω και με μεγάλη καθυστέρηση,  το δρόμο τους στο πιάτο μου, όπως ακριβώς συνέβαινε σε άλλες εποχές που η μεταφορά τους γινόταν με καραβάνια. Αυτή η σκέψη με οδήγησε  στην απόφαση  να προμηθευτώ άμεσα το βιβλίο του Τζάιλς Μίλτον, «Ο δρόμος των μπαχαρικών» που κυκλοφόρησε το 1999 από τις εκδόσεις Περίπλους.  

στη Μαρία Μ.

Μουσική: Ağıt  (Θρήνος) από το συγκρότημα τουρκικό Yansımalar

Ορχάν Παμούκ

Ο εικονοκλάστης της τουρκικής ψυχής

Η αναβληθείσα περσινή διάλεξη του Ορχάν Παμούκ, λόγω της ασθένειας της μητέρας του, πραγματοποιήθηκε, χθες το βράδυ, έστω και με καθυστέρηση δέκα μηνών. Πλήθος κόσμου, κυρίως όμως γυναίκες, οι οποίες διατηρούν την καλύτερη σχέση με την παμουκική λογοτεχνία, γέμισαν την αίθουσα Τριάντη του Μεγάρου Μουσικής. Η αθηναϊκή παρουσία τού περισσότερο αναγνωρισμένου και αναγνωρίσιμου διεθνώς Τούρκου συγγραφέα είναι ακόμη μία επιτυχία του «Megaron Plus».

Οσοι πιθανότατα περίμεναν ότι ο νομπελίστας συγγραφέας θα έκανε, έστω και μία γενικόλογη, δήλωση για τις σχέσεις Ελλάδας και Τουρκίας, θα πρέπει να απογοητεύτηκαν. Ο Ορχάν Παμούκ, προσεκτικός σε κάθε λέξη του, αλλά με μια ευγένεια που υποστήριζε πειστικά τα λεγόμενά του, μίλησε γι' αυτό που γνωρίζει καλύτερα: για το εργαστήρι τού συγγραφέα και το τι σημαίνει να γράφεις μυθιστόρημα στις πρώτες δεκαετίες του 21ου αιώνα, χωρίς να θέλεις να αποκαθηλώσεις από το πάνθεον της Λογοτεχνίας τον Ντοστογιέφσκι, τον Τολστόι, τον Μπαλζάκ, τον Μέλβιλ, τον Προυστ ή τον Τόμας Μαν.

Τον Ορχάν Παμούκ σύστησε ο Τάκης Θεοδωρόπουλος, ο οποίος, εν είδει δημοσιογράφου, του υπέβαλλε ερωτήσεις. «Δεν είναι ούτε δυτικός ούτε Τούρκος, είναι μυθιστοριογράφος», τοποθέτησε ο Ελληνας συγγραφέας τον ομότεχνό του. Ο λάτρης της γενέτειράς του, της Ισταμπούλ στη γλώσσα του, αυτοπαρουσιάστηκε ως ένας πρώην αρχιτέκτονας και ως ένας πρώην ερασιτέχνης ζωγράφος, ο οποίος εγκατέλειψε επιστήμη και ζωγραφική για να αφιερωθεί στη συγγραφή, που του χάρισε, το 2006, το Νομπέλ Λογοτεχνίας.

«Από την ηλικία των 23 ετών γράφω διαρκώς, αποτυπώνοντας σε λέξεις τις εικόνες που κουβαλάω μέσα στη φαντασία μου. Από τότε είμαι ο συγγραφέας της λεπτομέρειας», ήταν οι εναρκτήριες φράσεις του 59χρονου πολυδιαβασμένου συγγραφέα. «Αυτό που αναζητάμε», είπε, προσπαθώντας να ορίσει τον στόχο του μυθιστορήματος, «είναι ένα μυστηριώδες και μυστικό κέντρο. Πρόκειται για μια ψευδαίσθηση της πραγματικότητας και κάτι περισσότερο απ' αυτά που μας δίνει η ζωή».

Μ' ένα παράδειγμα ξεκαθάρισε τι ακριβώς εννοούσε. Ανέτρεξε στον «Μόμπι Ντικ» του Χέρμαν Μέλβιλ: «Μέχρι τις πρώτες 100-150 σελίδες, διαβάζουμε ένα ρεαλιστικό μυθιστόρημα με κυνηγούς φαλαινών. Από 'κεί και πέρα, συνειδητοποιούμε ότι ο Μόμπι Ντικ είναι ο κόσμος αφ' εαυτού. Είναι ένα μυθιστόρημα που μιλάει για την οικουμένη και το σύμπαν». Μεγάλη του ανυπόκριτη αγάπη είναι και ο Ντοστογιέφσκι, «που μας τρομάζει, αλλά ο αναγνώστης δεν τον ξεχνάει ποτέ».

«Είμαι ένας εικαστικός μυθιστοριογράφος, γιατί νιώθω τα συναισθήματα των ηρώων μου μέσα από τα αντικείμενα που τους περιβάλλουν. Χρησιμοποιώ κυρίως το τοπίο ως μεταφορά, με τον τρόπο που το χειρίζεται ο Τολστόι στην "Αννα Καρένινα". Οταν κοιτάζει η Καρένινα μέσα από το τρένο το τοπίο, το τοπίο αυτό εκφράζει τα συναισθήματά της. Ο συγγραφέας είναι ένας ζωγράφος, ο οποίος χρησιμοποιεί το πινέλο του για να ζωντανέψει τους ήρωές του», ήταν η δημιουργική αυτοπροσωπογραφία του Ορχάν Παμούκ.

Μέχρι τα σαράντα του, δεν έκρυψε ότι ήταν άγνωστος. Οταν, όμως, ξεπέρασε τα σύνορα της χώρας του και μεταφράστηκε, η ερώτηση, την οποία κατά κύριο λόγο του απηύθυναν, ήταν «γιατί γράφετε για την Κωνσταντινούπολη;». Η απάντησή του δεν άλλαξε από τότε: «Γιατί γνωρίζω καλύτερα αυτόν τον τόπο και κινούμαι με φυσικό τρόπο σ' αυτόν. Είναι σημαντικό ένας συγγραφέας να έχει ένα σταθερό πλαίσιο. Η Κωνσταντινούπολη είναι η πόλη της φτώχειας και της μελαγχολίας».

«Είναι δύσκολο να πειραματίζεσαι και να παραμένεις δημοφιλής. Σε καμιά περίπτωση δεν πρέπει να χάσεις την επαφή σου με τη χώρα σου και τον κόσμο της», περιέγραφε τη διχοστασία του, μεταξύ Δύσης και Ανατολής. Ωστόσο, δεν απέφυγε την απόφανση: «Ενας ευφυής συγγραφέας είναι ταυτόχρονα νεοτεριστής και αντιμετωπίζει με πρωτότυπο τρόπο την παράδοση». Εντούτοις, δεν παραδέχθηκε ότι πρέπει να υπάρχει «σύγκρουση πολιτισμών στο μυθιστόρημα. Οσο περισσότερο πολυσυλλεκτικό και πολυχρωματικό είναι, τόσο πιο πρωτότυπο και καινοτόμο ηλεκτρισμό διαθέτει».

Το κείμενο, του Βασίλη Κ. Καλαμαρά, από τη σημερινή Ελευθεροτυπία

Οι φωτογραφίες αφιερώνονται στον κύριο Σελιτσάνο όχι ως ανταπόδοση, αλλά ως συγνώμη γιατί δεν τον ενημέρωσα εγκαίρως, όπως του είχα υποσχεθεί μετά την συναυλία του Μ. Parker.

Στα ελληνικά κυκλοφορούν από τις εκδόσεις ΩΚΕΑΝΙΔΑ τα έργα: Το Μουσείο της Αθωότητας, Το σπίτι της σιωπής, Χιόνι, Ισταμπούλ, Το λευκό κάστρο, Με λένε κόκκινο, Η καινούρια ζωή και Το μαύρο βιβλίο.

Μουσική: Misty , Stan Getz

Στο τσακ!

.

"Η γραφή είναι από τα αγαπημένα θέματα του Ορχάν Παμούκ, ιδιαίτερα η μυθιστορηματική γραφή. Κάθε ομιλία του με θέμα τη γραφή είναι ένα μεγάλο ταξίδι στη λογοτεχνία, με τον τρόπο βεβαίως του Ορχάν Παμούκ, όπου η αυτοβιογραφία βαραίνει ιδιαίτερα, με έμφαση στην παιδική ηλικία και μάλιστα στην παιδική ηλικία στην Κωνσταντινούπολη. Ο συγγραφέας είναι ένας αθεράπευτα κωνσταντινουπολίτης, ένας ιστανμπουλού. Ετσι κι αλλιώς κανένας άλλος δεν έχει μιλήσει για την Πόλη όσο αυτός.

Είμαι φανατικός αναγνώστης των ομιλιών του Ορχάν Παμούκ γιατί είναι διάσπαρτες από ιδέες, εικόνες, αποσπάσματα ζωής που δεν έχουν βρει όμως τον δρόμο τους για τα μυθιστορήματά του. Επομένως είναι μοναδικές. Η ομιλία του «Μy father΄s suitcase» (Η βαλίτσα του πατέρα μου), που την εκφώνησε στη Στοκχόλμη στην τελετή όπου του απένειμαν το βραβείο Νομπέλ, είναι μια σπαρακτική, αλλά και με πολύ χιούμορ, αναδρομή στην ηλικία της αθωότητας, που είναι ταυτόχρονα και η ηλικία γέννησης όλων των ενοχών. Η ομιλία του «Ιn Κars and Frankfurt», που την εκφώνησε στη Φραγκφούρτη όταν ο Σύνδεσμος Γερμανών Εκδοτών τού απένειμε το Γερμανικό Βραβείο Ειρήνης, είναι μια εξαιρετικά επίκαιρη και πολύ προσωπική ανάγνωση του «άλλου», του «ξένου», του «εχθρού» στη λογοτεχνία, με αφορμή το μυθιστόρημά του «Χιόνι», του οποίου ο ήρωας Κα πέρασε τα τελευταία χρόνια της ζωής του στη Φραγκφούρτη. Εδώ ο Παμούκ είναι πολύ τολμηρός στις λογοτεχνικές αναφορές που τεκμηριώνουν το «ξένο». Για παράδειγμα, το μυθιστόρημα «Μόμπυ Ντικ», του Μέλβιλ, που διερευνά όλους τους φόβους της Αμερικής, ιδιαίτερα τον φόβο για την ξένη, την αλλότρια κουλτούρα, μέσα από την αλληγορία της λευκής φάλαινας.

Απήλαυσα ιδιαίτερα την ομιλία του «Τhe implied author» (Ο υπόρρητος συγγραφέας), που την εκφώνησε στην Οκλαχόμα στη σειρά των διαλέξεων Πούτερμπαχ, τις οποίες διοργανώνει κάθε Μάρτιο το περιοδικό του Πανεπιστημίου της Οκλαχόμας «World Literature Τoday». Εδώ ο συγγραφέας ομολογεί ότι είναι εξαρτημένος από τη λογοτεχνία και ότι αν δεν πάρει την ημερήσια λογοτεχνική δόση του δεν μπορεί να είναι ευτυχισμένος. Ο Παμούκ ομολογεί ότι είναι ένας «αφοσιωμένος» στη λογοτεχνική γραφή. Λέει ότι εδώ και περισσότερο από τριάντα χρόνια περνάει κατά μέσον όρο δέκα ώρες την ημέρα μόνος στο δωμάτιό του, καθισμένος στο γραφείο του, και είναι ευχαριστημένος αν μπορεί να γράψει μια καλή μισή σελίδα κάθε μέρα. Με τον τίτλο «Τhe implied author» (οι τίτλοι είναι στα αγγλικά γιατί διάβασα τις ομιλίες στη συλλογή κειμένων του Παμούκ «Οther colours», εκδόσεις Faber & Faber) ο συγγραφέας παραπέμπει στον γερμανό κριτικό Βόλφγκανγκ Ιζερ και στην αναγνωστικοκεντρική θεωρία του, σύμφωνα με την οποία το νόημα ενός μυθιστορήματος δεν υπάρχει ούτε στο κείμενο ούτε στο περιεχόμενο· υπάρχει μόνο μέσα από την ανάγνωση. Επομένως ο αναγνώστης είναι απαραίτητος στη λογοτεχνική λειτουργία. Επεκτείνοντας αυτή τη θεωρία ο Παμούκ διεκδικεί για τον συγγραφέα την προνομιακή θέση να δώσει νόημα σε ένα μυθιστόρημα που δεν είχε ακόμη γραφεί.

Δεν πρόκειται λοιπόν να χάσω την ομιλία τού Ορχάν Παμούκ με θέμα «Τι γίνεται στο μυαλό μας όταν διαβάζουμε ένα μυθιστόρημα», την Τετάρτη στις 7 μ.μ., στο Μegaron Ρlus. * "

το παραπάνω κείμενο του Νίκου Μπακουνάκη δημοσιεύτηκε στο Βήμα 7/3/2010

*Η ομιλία που αναβλήθηκε, πραγματοποιείται σήμερα στις 7 μ.μ στο Megaron Plus. Μόλις που προλαβαίνουμε...

Εισαγωγικόν

Κερκόπορτα η χαραμάδα στις κουρτίνες αφήνει ελάχιστο φως να περάσει. Έχει αρχίσει να χαράζει. Στο μισοσκόταδο προσπαθώ να αναγνωρίσω το χώρο. Μάταια.

Στο νυσταγμένο, γεμάτο απορία “πού είμαι;” απαντά ο Απόλλωνας παραδόξως ξεκάθαρα: “..απέναντι από την πόλη των τυφλών...” 1 με τον παλιό χρησμό, τον ίδιο που έδωσε στους Μεγαρείς αποίκους όταν το 660 π.Χ με αρχηγό το Βύζαντα αναζητούσαν γη για να στεριώσουν. Το μαντείο των Δελφών τους έστειλε απέναντι από τη πόλη των τυφλών, την Χαλκιδόνα 2 που είχε ιδρυθεί κι αυτή από Μεγαρείς μόλις 18 χρόνια πριν. Γιατί δεν μπορεί παρά να ήταν τυφλοί οι κάτοικοί της, που ενώ “πρότεροι πλεύσαντες τους τόπους” δεν είδαν “τοσούτον πλούτον” 1 κι εγκαταστάθηκαν στην Μικρασιατική ακτή, αντί της ιδανικής, από κάθε άποψη, στην απέντατι όχθη του Βοσπόρου.

Κωνσταντινούπολη λοιπόν. Δωμάτιο ξενοδοχείου, Δεκέμβριος 2010.

Ένας απροσδιόριστος ήχος από το διάδρομο- σα ρόδες βαλίτσας που κυλάνε- ανασύρει έναν άλλο μακρινό ήχο. Είναι ο ήχος του δόρατος που σέρνει πίσω του ο ιδρυτής της Νέας Ρώμης, χαράσοντας ο ίδιος τα χνάρια των τειχών της πόλης για την οποία θα έγραφε αργότερα ο συνονόματός του, ο Πορφυρογέννητος των γραμμάτων: “...εστί βασιλεύουσα του τε κόσμου παντός υπερέχουσα” 3. Συνέχιζε να βαδίζει έτσι χιλιόμετρα ολόκληρα περικλείοντας με το ίχνος του δόρατος την ιδανική τοποθεσία που βρέχουν τα νερά του Κεράτιου, του Βοσπόρου και της θάλασσας του Μαρμαρά. Όταν οι συνοδοί του έδειξαν έπληκτοι με το μήκος της γραμμής στο χώμα, εκείνος απάντησε με το δικό του, δοκιμασμένο τρόπο που δήλωνε την εμπλοκή του θείου στις ανθρώπινες αποφάσεις: “Θα συνεχίσω, μέχρι ότου αυτός που βαδίζει μπροστά μου με υποχρεώσει να σταματήσω” 4 σελ 61

Καθώς ξυνπάω σιγά σιγά, το γαϊτανάκι της Ιστορίας, συνεχίζει με το τόσο απογοητευτικό για τον Ιουλιανό μήνυμα που φέρνει από το Μαντείο των Δελφών ο γιατρός και φίλος του, ο Ορειβάσιος ο Περγαμηνός: “Είπατε τώ βασιλεί, χαμαί πέσε δαίδαλος αυλά, ουκέτι Φοίβος έχει καλύβην, ου μάντιδα δάφνην, ουδέ παγάν λαλέουσαν. Απέσβετο και το λάλον ύδωρ”5 Ανακάθομαι στο κρεβάτι. Τα μάτια έχουν συνηθίσει πλέον στο μισοσκόταδο και αναρωτιέμαι ποιά θα είναι η επόμενη στάση της μνήμης.

Μα βέβαια του Νίκα και κυρίως η στάση της Θεοδώρας. Ήταν εκείνη που το Γενάρη του 532, στη σύσκεψη του αυτοκράτορα με τους συμβούλους του, ενώ έξω η Πόλη φλεγόταν επί μια βδομάδα, επενέβη με το αυστηρό “...τῷ δὲ βεβασιλευκότι τὸ φυγάδι εἶναι οὐκ ἀνεκτὸν” και κατέληξε “ὡς καλὸν ἐντάφιον ἡ βασιλεία ἐστί»6 αποτρέποντας τελικά τον Ιουστινιανό από την προσχεδιασμένη φυγή. Αν δεν είχαν ειπωθεί αυτές οι φράσεις που μας μεταφέρει ο Προκόπιος, την κρίσιμη στιγμή η εξέγερση δεν θα είχε καταπνίγει στο αίμα και βέβαια ο Ιουστινιανός δεν θα ξεκινούσε ένα μήνα αργότερα τις εργασίες για την ανέγερση της Αγίας Σοφίας, ούτε θα μπορούσε να αναφωνήσει με την ολοκλήρωσή της επτά χρόνια αργότερα το περίφημο και δικαιολογημένα περήφανο “Νενίκηκά σε, Σολομών”.

Η βοή που ακολουθεί τα θυρανοίξια του λαμπρού ναού έρχεται κατευθείαν από το διπλανό Ιππόδρομο. «Ανάτειλον Φωκά, ανάτειλον Φωκά». Το πλήθος ζητά επίμονα τον αυτοκράτορα ώστε να αρχίσουν οι αγώνες που έχει εξαγγείλει. Εκείνος όμως παραδομένος ως συνήθως στη μέθη καθυστερεί, οπότε οι κραυγές γίνονται πλέον σαρκαστικές:«Πάλιν τον καύκον έπιες, πάλιν τον νούν απώλεσας». Αυτό το τελευταίο εξοργίζει τον αυτοκράτορα που διατάζει τη σύλληψη των ενόχων. Η τιμωρία αμίληκτη- όπως άλλωστε το συνήθισε ο Φωκάς “ο μέθυσος, διεφθαρμένος και παθολογικά σκληρός που τίποτα δεν αγαπούσε πιο πολύ από τη θέα του αίματος.” 4 σελ 166

Επιλεκτική η μνήμη κάνει άλματα. Συχνά, στοιβάζει στον ίδιο σωρό σημαντικά, δευτερεύοντα ή ακόμα κι εντελώς ασήμαντα. Έτσι ξεχνάει τις λεπτομέρειες της φοβερής πολιορκίας της Κωνσταντινούπολης το καλοκαίρι του 626 ενώ ο Αυτοκράτορας Ηράκλειος ήταν με το στρατό 800 χιλιόμετρα μακριά και διατηρεί ανέπαφο το αλλαζονικό μήνυμα που έστειλε στους πολιορκημένους ο Χαγάνος 7 των Αβάρων: «Άλλως γαρ υμάς ουκ ένι σωθήναι, μη ιχθύες έχετε γενέσθαι και δια θαλάσσης απελθείν η πτερωτοί και εις τον ουρανόν ανελθείν»8

Έχει φωτίσει για τα καλά. Η βαλίτσα απέναντι μισάνοιχτη από χθες το βράδυ, η φωτογραφική μηχανή ετοιμοπόλεμη κι ο χάρτης της Πόλης ανοιγμένος στο κομοδίνο δίπλα μου. Ξεχωρίζω τη λέξη Boğaziçi να απλώνεται ανάμεσα στις δύο γέφυρες. Προτελευταία στάση- στα 1118, στη Μονή της Κεχαριτωμένης- και σηκώνομαι. Εκεί βρίσκεται η Άννα Κομνηνή, η αγέρωχη αυτή Γραικιά απομονωμένη, μετά την αποτυχημένη συνωμοσία κατά του αδελφού της, του ευσπλαχνικού Καλοϊωάννη που τη συγχώρεσε και της χάρισε τη ζωή. Σκυμμένη πάνω στα χειρόγραφα της αρχίζει να γράφει την Αλεξιάδα: “Ακάθεκτος κυλάει ο χρόνος και στην αέναη κίνησή του παρασύρει και παραλλάζει τα πάντα και τα καταποντίζει στο βυθό της αφάνειας... Αυτή τη διαπίστωση έχω κάμει εγώ, η Άννα, κόρη των βασιλέων Αλεξίου και Ειρήνης, πορφυρογέννητη και πορφυροθρεμμένη, όχι άμοιρη γραμμάτων, αλλά με σοβαρότατη σπουδή των ελληνικών". 9

Τελευταίος σταθμός, η μέρα της Άλωσης. Ο Μωάμεθ ο Β, στα εικοσιένα του χρόνια κυριεύει τη Πόλη κι η ιστορία του αποδίδει το προσωνύμιο του Πορθητή. Το βράδυ της 29ης Μαϊου φτάνει πεζός από την Αγία Σοφία (4 σελ571) στο παλιό παλάτι των Αυτοκρατόρων που είχε θεμελιώσει ο Μέγας Κωνσταντίνος. Εκεί, λέγεται10 ότι περιπλανήθηκε αρκετά στις ερειπωμένες αίθουσες. Κάποια στιγμή τον άκουσαν να ψιθυρίζει τους στίχους ενός Πέρση ποιητή. «Η αράχνη υφαίνει τα πέπλα της στο παλάτι των Καισάρων. Η κουκουβάγια καλεί τους φρουρούς στα κάστρα της Αφρασιγιάμπ»

Σηκώνομαι από το κρεβάτι κι ανοίγω διάπλατα τις κουρτίνες. Ασπρόμαυρη μέρα, αλλά ο Βόσπορος με τα ασήμια του απλώνεται μπροστά μου. Απέναντι η Ασιατική ακτή. Κι ακριβώς από κάτω, το Dolmabahçe Sarayı. Μετά από ένα τέταρτο βγαίνω από το ξενοδοχείο.

Εις την Πόλη, λοιπόν! Εις την Πόλη!

Σημειώσεις

1.Στράβωνα, Γεωγραφικά 7, 6, 2, 1

2.Το σημερινό Kadıköy

3.Γιατί το Βυζάντιο Ε. Γλύκατζη Αρβελέρ, σελ 144

4.Σύντομη Ιστορία του Βυζαντίου J.J. Norwich

5.Μετάφραση: «Να πείτε στον βασιλιά ότι στο χώμα βρίσκεται ο έντεχνος αυλός, ο Φοίβος δεν έχει πια κατοικία, ούτε δάφνη μαντική, ούτε πηγή ομιλούσα. Χάθηκε και το νερό που μιλούσε»

6.Μετάφραση: “... ένας αυτοκράτορας δεν θα ήταν ανεκτό να γίνει φυγάς...η πορφύρα είναι το ευγενέστερο σάβανο.» Προκόπιος, Ὑπὲρ τῶν πολέμων, 1, 24, 33.

7.Ο ηγεμόνας βαρβαρικών φυλών και κυρίως των Αράβων και των Χαζάρων.

8.από το Πασχάλιο Χρονικό αγνώστου, γράφτηκε περί το 630

9.Μετάφραση Αλόη Σιδέρη

10.Από τον Μιχαήλ Κριτόβουλο στο έργο του Ξυγγραφή Ιστοριών

Μουσική: Yansımalar, του τούρκου συνθέτη και κιθαρίστα Erkan Oğur