Γιάννης Μπεχράκης, ο αφηγητής.

Για μερικά γεγονότα αν δε γράψεις αμέσως, μετά, όταν έχει πλέον περάσει η στιγμή τους, δεν έχει κανένα απολύτως νόημα να ασχοληθείς. Κάποια άλλα όμως -ελάχιστα είναι αλήθεια- δεν μπορείς να τα αφήσεις στην άκρη ακόμα κι αν δεν είναι πλέον επίκαιρα. 

Το Σάββατο 17 Δεκεμβρίου ακριβώς πριν από τρεις εβδομάδες, βρέθηκα στο Μεταξουργείο στη διάλεξη του Γιάννη Μπεχράκη με θέμα την Αραβική Άνοιξη. Ο ισόγειος χώρος του Athens House of Photography ήταν ασφυκτικά γεμάτος. Ήταν βέβαια αναμενόμενο: ο πολυβραβευμένος φωτογράφος του Reuters θα περιέγραφε την καθημερινότητα του φωτορεπόρτερ που βρέθηκε στην πρώτη γραμμή των γεγονότων στη διάρκεια των αποστολών του στην Τυνησία, την Αίγυπτο και τη Λιβύη. 

Όπως οι περισσότεροι, είχα δει αρκετές από τις εικόνες των πρόσφατων αποστολών του. Πριν πάω στην διάλεξη αναζήτησα στο διαδίκτυο το βιογραφικό του που ομολογουμένως είναι εντυπωσιακό. Από το 1988 που προσελήφθη από το πρακτορείο REUTERS μέχρι σήμερα, έχει καλύψει τα σημαντικότερα γεγονότα: από πολέμους και εμφύλιες συρράξεις σε Ευρώπη, Αφρική, Μέση Ανατολή και Ασία, μέχρι φυσικές καταστροφές αλλά και κορυφαία αθλητικά γεγονότα όπως οι τρεις τελευταίοι Ολυμπιακοί αγώνες. Η δουλειά του έχει δημοσιευτεί σε σημαντικά περιοδικά κι εφημερίδες όπως οι New York Times, η Washington Post, οι London Times, ο Guardian, το Newsweek, το Time Magazine και πολλά άλλα. Όσο για τα βραβεία που κατά καιρούς τού έχουν απονεμηθεί, αρκεί να αναφέρω μόνο ένα: το 2000 κέρδισε την σημαντικότερη παγκόσμια διάκριση στο χώρο της φωτογραφίας, το πρώτο βραβείο στην κατηγορία "Ειδήσεις" στον παγκόσμιο φωτογραφικό διαγωνισμό WORLD PRESS PHOTO. Διαγωνισμό στον οποίο έλαβαν μέρος 4.000 φωτογράφοι προερχόμενοι από 122 χώρες με 40.000 φωτογραφίες.

Η εμπειρία αυτής της διάλεξης ήταν μοναδική. Μπορώ να πω χωρίς ίχνος υπερβολής ότι ήταν η πιο ενδιαφέρουσα διάλεξη που έχω παρακολουθήσει. Και σίγουρα, η μεγαλύτερη σε διάρκεια. Ο Γιάννης Μπεχράκης παρέσυρε το κοινό, αλλά αφέθηκε να τον παρασύρει και το κοινό με τις ερωτήσεις και τα σχόλια, από τις 7.30 το απόγευμα, μέχρι τις 12 το βράδυ εκείνου του Σαββάτου. Από τις τεχνικές λεπτομέρειες και τις δυσκολίες των παλιότερων ημερών που η φωτογραφία δεν ήταν ακόμα ψηφιακή και η εμφάνιση και η αποστολή τους ήταν σωστή οδύσσεια, μέχρι το σημαντικό ζήτημα της αντικειμενικότητας που πρέπει να χαρακτηρίζει τους απεσταλμένους των ΜΜΕ και βέβαια τις συγκλονιστικές στιγμές από την πρώτη γραμμή του πυρός.

Μικρές ανθρώπινες στιγμές, αλληλεγγύη, ανείπωτη βία, ακραίος κίνδυνος, περιπέτεια και ανυπέρβλητες πολλές φορές δυσκολίες, όλα ζυγισμένα με καταπληκτική μαστοριά -έμφυτη προφανώς- μας μετέφεραν στον σκηνικό χώρο της Αραβικής Άνοιξης. Μπροστά του δεν είχε παρά μια σελίδα σημειώσεων που γρήγορα την άφησε στην άκρη καθώς η μνήμη του δεν είχε ανάγκη από καμία βοήθεια. Θυμόταν με κάθε λεπτομέρεια, μέρα με τη μέρα, όχι μόνο τα πρόσφατα γεγονότα αλλά και τα παλιότερα, όπως αποδείχτηκε από μερικές αναφορές που έκανε σε αποστολές στη Βοσνία και το Αφγανιστάν. Δεν ήταν όμως μόνο η εκπληκτική του μνήμη που κράτησε αμείωτο το ενδιαφέρον μας. Ήταν η καταπληκτική “σκηνική” παρουσία του. Από τα πρώτα λεπτά της διάλεξης αντιληφθήκαμε ότι ακόμα κι αν δεν υπήρχε παράλληλα  προβολή των εικόνων θα μπορούσαμε με την αφηγηματική του δεινότητα να είχαμε εισπράξει το ίδιο έντονα το σύνολο των μοναδικών εμπειριών που διηγήθηκε. 

Θα επιχειρήσω να σας μεταφέρω μόνο μία ιστορία από τις πολλές που ακούσαμε όσοι είχαμε την τύχη να παρακολουθήσουμε αυτή την διάλεξη. Ήταν η πιο δυνατή από όλες· στο τέλος της, είχα την αίσθηση ότι στην αίθουσα δεν ακουγόταν ούτε ανάσα.

Μετά από μεγάλη προσπάθεια και πολλές περιπέτειες έφτασε με καράβι στη Μισράτα που από τους συνεχόμενους βομβαρδισμούς μόνο με το Γκρόσνι μπορούσε να συγκριθεί. Από το λιμάνι πήγε αμέσως σε μια τέντα που είχαν στήσει για τα επείγοντα περιστατικά. Το δάπεδο ήταν γεμάτο αίμα. Άρχισε να φωτογραφίζει, προσπαθώντας να μην ενοχλήσει τους γιατρούς που αγωνιζόταν να σώσουν δυο σοβαρά τραυματισμένους. Κάποια στιγμή τον χτύπησε κάποιος στην πλάτη. Γύρισε και είδε ένα συνάδελφο και φίλο που είχε να δει χρόνια. Από κάποιον άλλο πόλεμο. Του έκανε νόημα ότι θα τα πούνε μετά αλλά μέσα στην ένταση της δουλειάς πρόσεξε ότι ο άλλος δε φωτογράφιζε αλλά μονολογούσε επαναλαμβάνοντας μια φράση: "Αυτό δεν έπρεπε να γίνει". Δεν του έδωσε σημασία και συνέχισε να φωτογραφίζει μέχρι τη στιγμή που ο συνάδελφος τον άρπαξε από τους ώμους και ούρλιαξε: “Τι κάνεις εκεί ρε μαλάκα;" Ο Μπεχράκης τον κοίταξε με απορία και τότε ο άλλος του εξήγησε συντετριμμένος ότι οι δύο τραυματίες που προσπαθούσαν να σώσουν οι γιατροί κι εκείνος επέμενε να φωτογραφίζει ήταν οι φίλοι τους, ο Tim και ο Chris . Ο ένας ξεψύχησε εκείνη την ώρα κι ο άλλος λίγο μετά. Ήταν 20 Απριλίου του 2011.

Illegal immigrants from Pakistan make their way through the Egnatia national motoway heading south near Feres on Christmass day after crossing the Turkish-Greek border in Evros river area, about 950 km northeast of Athens, December 25, 2011. Last year, some 128,000 illegal immigrants crossed into Greece, more than 40,000 of them at the Evros border area. Arrivals of illegal migrants jumped at the northern border last year -- by an annual 369 percent in the nine months to September, according to the EU border agency Frontex. REUTERS/Yannis Behrakis


Γιάννης Μπεχράκης: Όταν είπα "πάει τελειώσαμε" 

Η σκόνη αυτού του κόσμου

Εκείνη τη χρονιά γιορτάσαμε τα γενέθλια της Λ. στο Galaxy της Σταδίου. "Σε στενό φιλικό κύκλο", μόνο η παρέα, όρθιοι,  στριμωγμένοι στο μακρόστενο μπαρ που ήταν γεμάτο κι όχι όπως παλιότερα στο σπίτι της, σε εκείνα τα αξέχαστα πάρτι που άρχιζαν στις 7 το απόγευμα και τελείωναν ξημερώματα, αναγκαστικά, όταν η αστυνομία χτυπούσε πια για τρίτη φορά την πόρτα. Σήμερα, οκτώ χρόνια μετά, οι αναμνήσεις αυτής της βραδιάς έχουν διασωθεί αποσπασματικά,  σαν ξεθωριασμένες εικόνες μέσα από τον συνεχόμενο καθρέφτη, στην μια πλευρά του Galaxy απέναντι από τη μπάρα του κυρίου Γιάννη, θολές από τον καπνό των τσιγάρων.

Θολές και από την υπόγεια ένταση που προκαλούσε ένα τελεσίγραφο που έληγε εκείνο το βράδυ. Είχε περάσει ένας μήνας και κάτι από τη μεγάλη διαδήλωση κατά του προαναγγελθέντος πολέμου στο Ιράκ, όπου είχαμε κατέβει με τα δικά μας ευφάνταστα πανώ που μάλιστα την επόμενη μέρα τα είδαμε να φιγουράρουν σε μερικές εφημερίδες. Το αποκλειστικό θέμα συζήτησης,  βέβαια, ήταν αν θα γινόταν εισβολή, πόσο θα κρατούσε και κυριώς οι συνέπειές της.

Έφυγα γύρω στις δύο. Διέσχισα τη στοά και βγήκα στη Σταδίου. Ψιλόβρεχε κι είχε αρχίσει να μυρίζει άνοιξη. Μόλις έφτασα στο σπίτι και πριν καν βγάλω το παλτό, άνοιξα την τηλεόραση. Στη ΝΕΤ η Χούκλη κι ο Τσίμας, εμφανώς νυσταγμένοι, προέβλεπαν ότι μάλλον δεν θα γινόταν τίποτα εκείνη τη νύχτα. Η βεβαιότητά τους με παρέσυρε, έκλεισα την τηλεόραση στις 4.30 και έπεσα για ύπνο. Ακριβώς δύο λεπτά αργότερα ξεκίνησε η επιχείρηση με το χολιγουντιανό τίτλο Σοκ και δέος με σφοδρούς βομβαρδισμούς της Βαγδάτης, ενώ παράλληλα οι χερσαίες δυνάμεις των ΗΠΑ και των συμμάχων τους, εισχωρούσαν στο νότιο Ιράκ.

Τις επόμενες ημέρες η παγκόσμια κοινότητα παρακολούθησε τη διεξαγωγή του πολέμου on line. Ασθμαίνοντες ανταποκριτές, που τις φωνές τους κάλυπταν τα βομβαρδιστικά, μετέδιδαν τη φρίκη ενός ακόμα πολέμου από το ξενοδοχείο Παλαιστίνη στην ανατολική όχθη του Τίγρη, ενώ το σκοτεινό φόντο του πλάνου ξαφνικά κοκκίνιζε από τις αλλεπάλληλες εκρήξεις. Το κόκκινο επανερχόταν στις οθόνες όταν τα τηλεοπτικά συνεργεία –σε στιγμές ανάπαυλας των αεροπορικών επιδρομών- βγαίνανε στους βομβαρδισμένους δρόμους και συναντούσαν πληγωμένους άμαχους μπροστά στα ερείπια των σπιτιών τους.

Η Λ. μένει εδώ και μερικά χρόνια στις Βρυξέλλες. Το Σάββατο 19/3 που ήταν τα γενέθλιά της, τηλεφώνησα στο σπίτι αλλά δεν απάντησε κανείς. Επιχείρησα κι αργότερα. Τίποτα. Άρχισα να της γράφω όταν ο Σαρκοζί είπε: “Αυτή την ώρα γαλλικά αεροσκάφη είναι έτοιμα να επέμβουν...” . Άκουσα τις δηλώσεις του και τελείωσα βιαστικά το μεηλ με τα χρόνια πολλά, συμπληρώνοντας στο τέλος σε παρένθεση: “δεν μπορώ να καταλάβω πώς είναι δυνατόν τη μέρα των γενεθλίων σου, τη μια χρονιά να ξεκινάει επέμβαση στο Ιράκ και τώρα στη Λιβύη".

Από εκείνη τη στιγμή και μετά, μόνιμα ανοιχτά δύο παράθυρα στον υπολογιστή, το ένα στο Al Jazeera και το άλλο στο BBC, ενώ στην μικρή οθόνη το ένα δελτίο διαδεχόταν το άλλο. Σωστός ορυμαγδός η συνεχής ροή πληροφοριών. Αναφορές στη έκτακτη συνεδρίαση του συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ της Παρασκευής και στην απόφαση 1973, μετά οι δηλώσεις των ηγετών, η στάση της Κίνας, η «περιορισμένη στρατιωτική δράση» των ΗΠΑ από την ομιλία Ομπάμα στη Βραζιλία , ο Αραβικός Σύνδεσμος, η καθαίρεση του Ρώσου πρεσβευή από το Μεντβέντεφ στη Λιβύη. Παράλληλα ένας μακρύς κατάλογος από μαχητικά αεροσκάφη, CF-18, F-16, Tornado, Tyhpon, τάνκερ, μεταγωγικά, φρεγάτες, αεροπλανοφόρα, υποβρύχια. Συσχετισμοί δυνάμεων. “Η Λιβύη διαθέτει τη δεύτερη καλύτερη αεράμυνα της Αφρικής μετά από αυτή της Αιγύπτου”.

Ενώ ηγέτες και αναλυτές αναφέρονται με απόλυτη βεβαιότητα στην αναγκαιότητα της επέμβασης, ξαφνικά αναδύονται τρεις στίχοι: “Υμνώ τα χέρια που παίρνουν όπλα για την ελευθερία/ τώρα όμως μόνο αφού εξετάσω και βεβαιωθώ/πώς η ελευθερία που υπόσχονται δεν είναι μια νέα σκλαβιά.”(1)  Οι ειδήμονες κάνουν προβλέψεις για τη διάρκεια, τον τρόπο, και την έκβαση αυτής της νέας περιπέτειας με την εξόχως ποιητική ονομασία “Αυγή της Οδύσσειας”,  κι αναρωτιέμαι πώς είναι δυνατόν να είναι σύντομη μια επιχείρηση που το όνομά της περιλαμβάνει τη λέξη Οδύσσεια. Όπως ξέρω πολύ καλά ότι θα αναρωτιέμαι και θα αμφιβάλω διαβάζοντας καχύποπτα και την αντίθετη άποψη, αυτή της μη ανάμειξης, γιατί κι αυτή η όχθη ανοίγει με απόλυτη βεβαιότητα τη δική της βεντάλια επιχειρημάτων για ένα ζήτημα τόσο πολύπλοκο, με τόσες παραμέτρους, με τόσους αστάθμητους παράγοντες.

Το μόνο που μπορώ να σκεφτώ με σιγουριά είναι ότι όσο απομακρύνεσαι, οι πολιορκούμενες πόλεις και οι βάσεις των συμμάχων δεν είναι παρά κουκίδες στο χάρτη της Μεσογείου. Από αυτήν την απόσταση ασφαλείας μπορείς κάλλιστα να διατυπώνεις αφορισμούς για το αν έπρεπε ή όχι να γίνει η επέμβαση, αν καθυστέρησε και πόσο, αν οι Λίβυοι είναι πραγματικοί επαναστάτες ή γιαλαντζί και υποκινούμενοι, αν οι φυλές, αν τα συμφέροντα των συμμάχων, αν αν, αν...

Θα πρέπει κανείς να αλλάξει κλίμακα, να πλησιάσει αρκετά για να ακούσει το κλάμα των παιδιών την ώρα των βομβαρδισμών. Τα ουρλιαχτά των τραυματισμένων. Το μονότονο θρήνο που διακόπτουν οργισμένα الله أكبر  *  στις κηδείες των σκοτωμένων. Θα πρέπει κανείς να πλησιάσει πάρα πολύ, ώστε να μπορεί να μυρίσει τον ιδρώτα της αγωνίας, το πηγμένο αίμα, τη μυρωδιά της καμμένης σάρκας. 

Στις 4.32 τα ξημερώματα, ακριβώς την ώρα της άλλης ξεχασμένης πια επετείου, δεν άντεξα άλλο και βγήκα για μια βόλτα αφήνοντας πίσω μου τις ανοιχτές οθόνες. Έκανε ψύχρα. Ένας σκύλος γάβγιζε κάπου μακριά. Ο ήχος μιας σειρήνας έφτασε επίμονος από τη λεωφόρο κι ύστερα χάθηκε. Ψηλά, πίσω από τα σύννεφα κρυμμένη η πανσέληνος που πλησίαζε στη δύση της. Μεγάλο φεγγάρι. Ωραίο. Σίγουρα κάποιος πιλότος αγγλικού Tornado πετώντας πάνω από τις Ευσπερίδες το έβλεπε την ίδια στιγμή, ακόμα μεγαλύτερο, ακόμα πιο λαμπερό, να φωτίζει τις αχανείς επίπεδες εκτάσεις της Λιβύης. Ένοιωσα το στόμα ξερό, σαν να είχα βάλει μέσα του μια χούφτα χώμα. Ένας αγουροξυπνημένος κότσυφας άρχισε να φλυαρεί πάνω σε μια νεραντζιά. Πλησίασα αθόρυβα. Σταμάτησε το κελάηδισμα και πέταξε μακριά. Τα μπουμπούκια αυτής της άνοιξης δεν είχαν φανεί ακόμα στο δέντρο, όμως σε ένα φύλλο ξεχώρισα στο πρώτο φως της Κυριακής μια σταγόνα πρωινής δροσιάς. Κι είπα, με λόγια δανεικά:

"Για δοκιμή θα ξεπλύνω

τη σκόνη αυτού του κόσμου

με τις σταλίτσες της δροσιάς." (2)

στη Λ. φυσικά 

1.Τίτος Πατρίκιος, Υμνώ το σώμα.

2.Χαϊκού του Ματσούο Μπασο

* Allāhu Akbar, ο Θεός είναι μεγάλος.

η εικόνα από εδώ. 

διαβάστε επίσης, 
Του λυβικού το πέλαγος , 
εκ Δυτικής Λιβύης,
Υπάρχουν ανθρωπιστικοί βομβαρδισμοί;


και (οπωσδήποτε): Περί Λιβύης, Καντάφι, αεροπορικών επιθέσεων

Δύσκολη μέρα.

Δύσκολη μέρα. Πολύ δύσκολη. Ειδικά όταν δεν διαθέτεις αυτό το μοναδικό...-να το πω χάρισμα;- των Ιαπώνων που κάνει τους ξένους ανταποκριτές να εκφράζουν τον θαυμασμό τους για τον απίστευτο έλεγχο των συναισθημάτων μπροστά στην ακραία φυσική καταστροφή.

Μόνο ο Ναότο Καν, ο Ιάπωνας πρωθυπουργός ξεφεύγει του κανόνα της στωικότητας της Άπω Ανατολής και αναφωνεί : «Τι στο διάβολο συµβαίνει;» Κι είναι να απορεί κανείς με την απορία του καθώς διαβάζει ότι η κυβέρνησή του είχε δεσμευτεί για την αναβάθμιση της ασφάλειας σε όλες τις πυρηνικές εγκαταστάσεις της χώρας που είχαν κριθεί επισφαλείς ήδη από το 2008.

Υπό την ορατή απειλή της πυρηνική καταστροφής σχεδόν ξεχνάς τις σκηνές που δυσκολεύτηκες να πιστέψεις ότι ήταν αληθινές κι όχι από ταινία που του χρόνου θα κέρδιζε επάξια όσκαρ ειδικών εφέ. Ξεχνάς ότι για τη Μιναµισανρίκου χρειάστηκε GPS ώστε να εξακριβωθεί η τοποθεσία που βρισκόταν η πόλη και ότι η θάλασσα ξεβράζει ασταμάτητα πτώματα εκεί όπως και εδώ άλλωστε.

Κι ενώ γηραιός αυτοκράτορας Ακιχίτο απευθύνει διάγγελμα στο λαό, το χιόνι καλύπτει τις περιοχές που έχουν πληγεί δυσχεραίνοντας τις προσπάθειες των σωστικών συνεργείων αλλά και τη ζωή των άστεγων που άφησαν πίσω τους ο σεισμός και το τσουνάμι.

Σαν να μην έφταναν όλα αυτά, στρέφεσαι μετά πάλι δυτικά, γιατί ακούς το γιο του τρελού σκύλου να λέει:"Το πρώτο που ζητάμε από αυτόν τον κλόουν είναι να δώσει πίσω τα χρήματα". Διαβάζεις ότι οι ΗΠΑ, Βρετανία και Γαλλία ετοιμάζουν προσχέδιο ώστε να επιβληθούν αυστηρότερες κυρώσεις προς το καθεστώς Καντάφι από το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ. Η δε Γερμανία δια στόματος Βεστερβέλε δηλώνει: «Δεν επιθυμούμε την εμπλοκή σ’ έναν πόλεμο επί βορειοαφρικανικού εδάφους» ενώ ήδη οι δυνάμεις του Καντάφι προελαύνουν προς τη Βεγγάζη.

Δύσκολη μέρα σου λέω. Πολύ δύσκολη.

Η εικόνα από εδώ. 

Μουσική: Solitude, Ryuichi Sakamoto.