"Δίδυμοι" ποιητές

Ο Τίτος Πατρίκιος και η Κική Δημουλά, δύο από τους σημαντικότερους ποιητές μας, βρέθηκαν το βράδυ της Δευτέρας, 6 Ιουνίου, στον κήπο του Μεγάρου Μουσικής Αθηνών και συζήτησαν υπαιθρίως για το έργο τους και την ποίηση στις μέρες μας. 

Η Κική Δημουλά είχε τα γενέθλιά της. «Συντελέσατε στο να μην είναι ιδιαιτέρως μελαγχολικά εσείς που ήλθατε σήμερα εδώ. Ακόμα και το 80άρι γελάει, λοιπόν», είπε η ποιήτρια για να ακολουθήσει ο Τίτος Πατρίκιος: «Πριν από λίγες ημέρες είχα και εγώ τα γενέθλιά μου, στις 21 Μαΐου» είπε απολαμβάνοντας τη θέα, στυλώνοντας το βλέμμα προς τον «εξώστη» την ώρα που η Κική Δημουλά άναβε το πρώτο της τσιγάρο. Επομένως «είμαστε και οι δύο Δίδυμοι στο ζώδιο!» αστειεύτηκαν οι ποιητές που χάρισαν στους παρευρισκόμενους μια όμορφη βραδιά. (από το Βήμα) 

Με ενδιάμεσο και άτυπο ισορροπιστή στη συνομιλία της ογδοντάχρονης ποιήτριας και του ογδοντάχρονου plus ποιητή τον Νάσο Βαγενά, άναψαν τα αίματα. Στην ερώτηση «Πώς γράφετε;», ο Τίτος Πατρίκιος κατέφυγε στα «βίτσια»: «Είμαι σαδομαζοχιστής. Το απολαμβάνω και ταυτοχρόνως με βασανίζει», αποφάνθηκε. «Δεν γράφω κάθε μέρα, δεν γράφω κάθε δύο μέρες, δεν γράφω κάθε εβδομάδα. Δεν είμαι συστηματική, ξεχνάω να γράφω», άνοιξε το δικό της εργαστήρι η Κική Δημουλά.

«Κάποτε πίστευα ότι δεν υπάρχει έμπνευση, ακολουθώντας τη συμβουλή του Γιάννη Ρίτσου ότι ένα ποίημα πρέπει να το ξαναγράψεις είκοσι φορές. Ομως, περνώντας τα χρόνια κατάλαβα ότι παίζει ρόλο: είναι σαν να πέφτει μια λάμψη στα πράγματα», συνέχισε επί του ίδιου θέματος ο ποιητής, ο οποίος εξορίστηκε στη Μακρόνησο και στον Αϊ-Στράτη. Αντιθέτως, η δημιουργός της καθημερινής ματιάς, που φτάνει μέχρι τη δημιουργία του κόσμου, αντέταξε: «Δεν πιστεύω στην έμπνευση. Μου αρκεί και μία λέξη, για να καθίσω να γράψω. Δεν σκέφτομαι ούτε το θέμα ούτε τον τίτλο. Ο τίτλος είναι σκλαβιά. Είναι σαν όλα να συμβαίνουν τυχαία. Δεν ξέρω πού πηγαίνω. Με πηγαίνουν οι λέξεις, οι οποίες προθυμοποιούνται να με οδηγήσουν κάπου» (από την Ελευθεροτυπία) 

Η βραδιά έκλεισε φυσικά με την ανάγνωση δυο ποιημάτων. Η Κική Δημουλά διάβασε το  Σαν να διάλεξες και ο Τίτος Πατρίκιος την Ιστορία του λαβύρινθου από τη συλλογή  Η πύλη των λεόντων που κυκλοφόρησε το 2002. 

Σαν να διάλεξες

Παρασκευή είναι σήμερα θα πάω στη λαϊκή

να κάνω έναν περίπατο στ’ αποκεφαλισμένα περιβόλια

να δώ την ευωδιά της ρίγανης

σκλάβα σε ματσάκια.

Πάω μεσημεράκι που πέφτουν οι τιμές των αξιώσεων

βρίσκεις το πράσινο εύκολο

σε φασολάκια κολοκύθια μολόχες και κρινάκια.

Aκούω εκεί τι θαρρετά εκφράζονται τα δέντρα

με την κομμένη γλώσσα των καρπών

ρήτορες σωροί τα πορτοκάλια και τα μήλα

και παίρνει να ροδίζει λίγη ανάρρωση

στις κιτρινιάρικες παρειές

μιας μέσα βουβαμάρας.

Σπάνια να ψωνίσω. Γιατί εκεί σου λένε διάλεξε.

Eίναι ευκολία αυτή ή πρόβλημα; Διαλέγεις και μετά

πώς το σηκώνεις το βάρος το ασήκωτο

που έχει η εκλογή σου.

Eνώ εκείνο το έτυχε τι πούπουλο. Στην αρχή.

Γιατί μετά σε γονατίζουν οι συνέπειες.

Aσήκωτες κι αυτές. Kατά βάθος είναι σαν να διάλεξες.

Tο πολύ ν’ αγοράσω λίγο χώμα. Όχι για λουλούδια.

Για εξοικείωση.

Eκεί δεν έχει διάλεξε. Eκεί με κλειστά τα μάτια.

Ιστορία του λαβύρινθου


Απ' όταν ο Θησέας σκότωσε τον Μινώταυρο
ο λαβύρινθος εγκαταλείφθηκε, απολύθηκαν οι φύλακες
με τον καιρό γκρεμίστηκε η οροφή του
βγήκαν στο φως οι τρομεροί διάδρομοι
οι αίθουσες για τα βασανιστήρια, την ανθρωποφαγία
οι στοές με τις κρυμμένες εφευρέσεις
τους καταχωνιασμένους θησαυρούς
πέσανε οι τοίχοι, μείναν μόνο τα χνάρια
από περίπλοκα χαράγματα πάνω στη γη.
Όμως προσομοιώσεις λαβυρίνθων, σκοτεινές κατασκευές
δεν έπαψαν να χτίζονται με νέα υλικά
με καινούρια τέρατα, θύματα, ήρωες, ηγεμόνες,
φτιάχνονται προπαντός λαβύρινθοι με λέξεις
κάθε χρονιά μπαίνουν μέσα τους νέες φουρνιές
αγόρια και κορίτσια, με φόβο μαζί και αψηφισιά
για τις παγίδες, τις καταπακτές, τ' αδιέξοδα
φιλοδοξώντας να ξαναπλάσουν και να παίξουν
το παλιό δράμα προσαρμοσμένο στα νέα δεδομένα
δίνοντας στους κύριους ρόλους τα ίδια ονόματα
Μίνωας, Πασιφάη, Μινώταυρος, Αριάδνη,
Δαίδαλος, Ίκαρος,  Θησέας.




«Πινγκ πονγκ» δύο ποιητών στο Μέγαρο

Η σκόνη αυτού του κόσμου

Εκείνη τη χρονιά γιορτάσαμε τα γενέθλια της Λ. στο Galaxy της Σταδίου. "Σε στενό φιλικό κύκλο", μόνο η παρέα, όρθιοι,  στριμωγμένοι στο μακρόστενο μπαρ που ήταν γεμάτο κι όχι όπως παλιότερα στο σπίτι της, σε εκείνα τα αξέχαστα πάρτι που άρχιζαν στις 7 το απόγευμα και τελείωναν ξημερώματα, αναγκαστικά, όταν η αστυνομία χτυπούσε πια για τρίτη φορά την πόρτα. Σήμερα, οκτώ χρόνια μετά, οι αναμνήσεις αυτής της βραδιάς έχουν διασωθεί αποσπασματικά,  σαν ξεθωριασμένες εικόνες μέσα από τον συνεχόμενο καθρέφτη, στην μια πλευρά του Galaxy απέναντι από τη μπάρα του κυρίου Γιάννη, θολές από τον καπνό των τσιγάρων.

Θολές και από την υπόγεια ένταση που προκαλούσε ένα τελεσίγραφο που έληγε εκείνο το βράδυ. Είχε περάσει ένας μήνας και κάτι από τη μεγάλη διαδήλωση κατά του προαναγγελθέντος πολέμου στο Ιράκ, όπου είχαμε κατέβει με τα δικά μας ευφάνταστα πανώ που μάλιστα την επόμενη μέρα τα είδαμε να φιγουράρουν σε μερικές εφημερίδες. Το αποκλειστικό θέμα συζήτησης,  βέβαια, ήταν αν θα γινόταν εισβολή, πόσο θα κρατούσε και κυριώς οι συνέπειές της.

Έφυγα γύρω στις δύο. Διέσχισα τη στοά και βγήκα στη Σταδίου. Ψιλόβρεχε κι είχε αρχίσει να μυρίζει άνοιξη. Μόλις έφτασα στο σπίτι και πριν καν βγάλω το παλτό, άνοιξα την τηλεόραση. Στη ΝΕΤ η Χούκλη κι ο Τσίμας, εμφανώς νυσταγμένοι, προέβλεπαν ότι μάλλον δεν θα γινόταν τίποτα εκείνη τη νύχτα. Η βεβαιότητά τους με παρέσυρε, έκλεισα την τηλεόραση στις 4.30 και έπεσα για ύπνο. Ακριβώς δύο λεπτά αργότερα ξεκίνησε η επιχείρηση με το χολιγουντιανό τίτλο Σοκ και δέος με σφοδρούς βομβαρδισμούς της Βαγδάτης, ενώ παράλληλα οι χερσαίες δυνάμεις των ΗΠΑ και των συμμάχων τους, εισχωρούσαν στο νότιο Ιράκ.

Τις επόμενες ημέρες η παγκόσμια κοινότητα παρακολούθησε τη διεξαγωγή του πολέμου on line. Ασθμαίνοντες ανταποκριτές, που τις φωνές τους κάλυπταν τα βομβαρδιστικά, μετέδιδαν τη φρίκη ενός ακόμα πολέμου από το ξενοδοχείο Παλαιστίνη στην ανατολική όχθη του Τίγρη, ενώ το σκοτεινό φόντο του πλάνου ξαφνικά κοκκίνιζε από τις αλλεπάλληλες εκρήξεις. Το κόκκινο επανερχόταν στις οθόνες όταν τα τηλεοπτικά συνεργεία –σε στιγμές ανάπαυλας των αεροπορικών επιδρομών- βγαίνανε στους βομβαρδισμένους δρόμους και συναντούσαν πληγωμένους άμαχους μπροστά στα ερείπια των σπιτιών τους.

Η Λ. μένει εδώ και μερικά χρόνια στις Βρυξέλλες. Το Σάββατο 19/3 που ήταν τα γενέθλιά της, τηλεφώνησα στο σπίτι αλλά δεν απάντησε κανείς. Επιχείρησα κι αργότερα. Τίποτα. Άρχισα να της γράφω όταν ο Σαρκοζί είπε: “Αυτή την ώρα γαλλικά αεροσκάφη είναι έτοιμα να επέμβουν...” . Άκουσα τις δηλώσεις του και τελείωσα βιαστικά το μεηλ με τα χρόνια πολλά, συμπληρώνοντας στο τέλος σε παρένθεση: “δεν μπορώ να καταλάβω πώς είναι δυνατόν τη μέρα των γενεθλίων σου, τη μια χρονιά να ξεκινάει επέμβαση στο Ιράκ και τώρα στη Λιβύη".

Από εκείνη τη στιγμή και μετά, μόνιμα ανοιχτά δύο παράθυρα στον υπολογιστή, το ένα στο Al Jazeera και το άλλο στο BBC, ενώ στην μικρή οθόνη το ένα δελτίο διαδεχόταν το άλλο. Σωστός ορυμαγδός η συνεχής ροή πληροφοριών. Αναφορές στη έκτακτη συνεδρίαση του συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ της Παρασκευής και στην απόφαση 1973, μετά οι δηλώσεις των ηγετών, η στάση της Κίνας, η «περιορισμένη στρατιωτική δράση» των ΗΠΑ από την ομιλία Ομπάμα στη Βραζιλία , ο Αραβικός Σύνδεσμος, η καθαίρεση του Ρώσου πρεσβευή από το Μεντβέντεφ στη Λιβύη. Παράλληλα ένας μακρύς κατάλογος από μαχητικά αεροσκάφη, CF-18, F-16, Tornado, Tyhpon, τάνκερ, μεταγωγικά, φρεγάτες, αεροπλανοφόρα, υποβρύχια. Συσχετισμοί δυνάμεων. “Η Λιβύη διαθέτει τη δεύτερη καλύτερη αεράμυνα της Αφρικής μετά από αυτή της Αιγύπτου”.

Ενώ ηγέτες και αναλυτές αναφέρονται με απόλυτη βεβαιότητα στην αναγκαιότητα της επέμβασης, ξαφνικά αναδύονται τρεις στίχοι: “Υμνώ τα χέρια που παίρνουν όπλα για την ελευθερία/ τώρα όμως μόνο αφού εξετάσω και βεβαιωθώ/πώς η ελευθερία που υπόσχονται δεν είναι μια νέα σκλαβιά.”(1)  Οι ειδήμονες κάνουν προβλέψεις για τη διάρκεια, τον τρόπο, και την έκβαση αυτής της νέας περιπέτειας με την εξόχως ποιητική ονομασία “Αυγή της Οδύσσειας”,  κι αναρωτιέμαι πώς είναι δυνατόν να είναι σύντομη μια επιχείρηση που το όνομά της περιλαμβάνει τη λέξη Οδύσσεια. Όπως ξέρω πολύ καλά ότι θα αναρωτιέμαι και θα αμφιβάλω διαβάζοντας καχύποπτα και την αντίθετη άποψη, αυτή της μη ανάμειξης, γιατί κι αυτή η όχθη ανοίγει με απόλυτη βεβαιότητα τη δική της βεντάλια επιχειρημάτων για ένα ζήτημα τόσο πολύπλοκο, με τόσες παραμέτρους, με τόσους αστάθμητους παράγοντες.

Το μόνο που μπορώ να σκεφτώ με σιγουριά είναι ότι όσο απομακρύνεσαι, οι πολιορκούμενες πόλεις και οι βάσεις των συμμάχων δεν είναι παρά κουκίδες στο χάρτη της Μεσογείου. Από αυτήν την απόσταση ασφαλείας μπορείς κάλλιστα να διατυπώνεις αφορισμούς για το αν έπρεπε ή όχι να γίνει η επέμβαση, αν καθυστέρησε και πόσο, αν οι Λίβυοι είναι πραγματικοί επαναστάτες ή γιαλαντζί και υποκινούμενοι, αν οι φυλές, αν τα συμφέροντα των συμμάχων, αν αν, αν...

Θα πρέπει κανείς να αλλάξει κλίμακα, να πλησιάσει αρκετά για να ακούσει το κλάμα των παιδιών την ώρα των βομβαρδισμών. Τα ουρλιαχτά των τραυματισμένων. Το μονότονο θρήνο που διακόπτουν οργισμένα الله أكبر  *  στις κηδείες των σκοτωμένων. Θα πρέπει κανείς να πλησιάσει πάρα πολύ, ώστε να μπορεί να μυρίσει τον ιδρώτα της αγωνίας, το πηγμένο αίμα, τη μυρωδιά της καμμένης σάρκας. 

Στις 4.32 τα ξημερώματα, ακριβώς την ώρα της άλλης ξεχασμένης πια επετείου, δεν άντεξα άλλο και βγήκα για μια βόλτα αφήνοντας πίσω μου τις ανοιχτές οθόνες. Έκανε ψύχρα. Ένας σκύλος γάβγιζε κάπου μακριά. Ο ήχος μιας σειρήνας έφτασε επίμονος από τη λεωφόρο κι ύστερα χάθηκε. Ψηλά, πίσω από τα σύννεφα κρυμμένη η πανσέληνος που πλησίαζε στη δύση της. Μεγάλο φεγγάρι. Ωραίο. Σίγουρα κάποιος πιλότος αγγλικού Tornado πετώντας πάνω από τις Ευσπερίδες το έβλεπε την ίδια στιγμή, ακόμα μεγαλύτερο, ακόμα πιο λαμπερό, να φωτίζει τις αχανείς επίπεδες εκτάσεις της Λιβύης. Ένοιωσα το στόμα ξερό, σαν να είχα βάλει μέσα του μια χούφτα χώμα. Ένας αγουροξυπνημένος κότσυφας άρχισε να φλυαρεί πάνω σε μια νεραντζιά. Πλησίασα αθόρυβα. Σταμάτησε το κελάηδισμα και πέταξε μακριά. Τα μπουμπούκια αυτής της άνοιξης δεν είχαν φανεί ακόμα στο δέντρο, όμως σε ένα φύλλο ξεχώρισα στο πρώτο φως της Κυριακής μια σταγόνα πρωινής δροσιάς. Κι είπα, με λόγια δανεικά:

"Για δοκιμή θα ξεπλύνω

τη σκόνη αυτού του κόσμου

με τις σταλίτσες της δροσιάς." (2)

στη Λ. φυσικά 

1.Τίτος Πατρίκιος, Υμνώ το σώμα.

2.Χαϊκού του Ματσούο Μπασο

* Allāhu Akbar, ο Θεός είναι μεγάλος.

η εικόνα από εδώ. 

διαβάστε επίσης, 
Του λυβικού το πέλαγος , 
εκ Δυτικής Λιβύης,
Υπάρχουν ανθρωπιστικοί βομβαρδισμοί;


και (οπωσδήποτε): Περί Λιβύης, Καντάφι, αεροπορικών επιθέσεων

Ο υδράργυρος

.

Τέλη Αυγούστου του 09 είχα ανεβάσει το ποίημα του Τίτου Πατρίκιου Μη πολιτική πράξη. Λίγες μέρες πριν είχαν προκηρυχτεί εκλογές της 4ης Οκτωβρίου κι ο αέρας έφερνε τα αποκαϊδια από τις μεγάλες πυρκαγές κι εκείνου του καλοκαιριού. Η αηδία, η πρώτη λέξη του ποιήματος συνόψιζε την αίσθηση εκείνων των ημερών που δεν απέχουν πολύ από το σήμερα κι ας φαίνονται τόσο μακρινές.

Λίγες μέρες αργότερα συνάντησα τον ποιητή μαζί με ένα κοινό μας φίλο. Του ανέφερα την ανάρτηση του ποιήματος  και του έδειξα τα σχόλια που είχατε αφήσει. Τα διάβασε προσεκτικά και μας είπε πολύ συγκινημένος: “Δεν φανταζομουν ποτέ ότι ένα ποίημα που είχα γράψει πριν από τόσα χρόνια θα μπορούσε να εκφράσει το σήμερα και θα αγγίξει τόσους πολλούς.”

Στην συνέχεια άνοιξε ένα φάκελλο που είχε μαζί του, έβγαλε μερικές χειρόγραφες σελίδες και άρχισε να μας διαβαζει. Ήταν η σειρά μας να νοιώσουμε συγκινημένοι για αυτή την εξαιρετική τιμή, την εύνοια της τύχης να ακούμε εμείς  πρώτοι, τον ίδιο τον ποιητή να διαβάζει ποίηματα που μόλις είχε ολοκληρώσει και μέχρι εκείνη τη στιγμή κανείς άλλος δεν είχε διαβάσει .

Από τα ποίηματα που μας διάβασε κείνο το βράδυ είχα ξεχωρίσει Τον υδράργυρο για πολλούς λόγους αλλά χρειάστηκα πάνω από ένα χρόνο να βρω το κουράγιο να του ζητήσω το ποίημα χειρόγραφο για το μπλογκ. Μου το χάρισε πριν από ένα μήνα. Το φύλαξα για σήμερα που είναι ιδιαίτερη μέρα και με τη σειρά μου το χαρίζω σε σας.  

Ο υδράργυρος

Ο υδράργυρος με μάγευε

και μόνο με τ` ονομά του.

Πρώτα ήταν στο θεμόμετρο

τον έβλεπα ν` ανεβαίνει κι έλεγα

πότε επιτέλους θα κατέβει

να πέσει μαζί του ο πυρετός,

έτσι βεβαιωνόμουν πώς έγινα καλά.

Όταν έσπαγε το θερμόμετρο

πάσχιζα να πιάσω τις μπαλίτσες

που κύλαγαν υγρές και ασημένιες

κι ας μου φώναζαν πως είναι δηλητήριο,

δεν ήξερα ακόμη πως η άπιστη βασίλισσα

είχε σκοτώσει τον βασσιλιά Κλαύδιο

ρίχνοντας υδράργυρο στο αυτί του.

Αργότερα έμαθα πως οι καθρέφτες

φτιάχνονται με υδράργυρο απλωμένο

στο πίσω μέρος του γυαλιού

πάλι δεν μπόρεσα να τον αγγίξω

κι ας ήταν τώρα ακίνητος

όχι όμως εντελώς ακίνδυνος.

Εκεί με τρόμαζε πιό πολύ

καθώς άλλοτε μ` έδειχνε μ` ένα πρόσωπο

που δίχως να το θέλω έμενε διαρκώς το ίδιο

κι άλλοτε μ` έδειχνε μ` ένα άλλο πρόσωπο

βαθιά κι ανεπιθύμητα αλλοιωμένο.   

Μουσική: Preludio Triston σύνθεση του Αργεντινού Máximo Diego Pujol, κιθάρα Adam Khan

Σίφνος ή το παιχνίδι με τα ζάρια

.
.

Τα παιδικά μου καλοκαίρια

τα` ζησα ανάμεσα σε δύο κύβους.

Απάνω ο άσπρος κύβος του σπιτιού

κάτω απ` τα πόδια μου η στέρνα

αθέατος κύβος με σκοτάδι.

το ποίημα του Τίτου Πατρίκιου

το σκίτσο από το Βαθύ της Σίφνου

Μη πολιτική πράξη

Το ποίημα του Τίτου Πατρίκιου Μη Πολιτική Στάση από τη συλλογή Αντικριστοί Καθρέφτες, εκδόσεις Στιγμή 1988.

ΜΟΝΟΓΡΑΜΜΑ- Τίτος Πατρίκιος ΕΡΤ

Στα Άκρα ΕΡΤ

Λυσιμελής πόθος

Μουσική: Preludio Triston σύνθεση του Αργεντινού Máximo Diego Pujol, κιθάρα Adam Khan